☰ Mundarija · Ona tili

Olmosh va ko‘rsatish olmoshlari

Darslar 11–13 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
12

Ko‘rsatish olmoshlari

Darslik: 20–21-betlar
MaqsadKo‘rsatish olmoshlarini aniqlash va gapdagi vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
ko‘rsatish olmoshi · demonstrative pronounyaqin · nearuzoq · faraniqlamoq · to define, modify
Tushuntirish

Ko‘rsatish olmoshlari biror narsa, shaxs yoki avval aytilgan fikrga barmoq bilan ko‘rsatgandek ishora qiladi. Ular gapdagi so‘z, birikma yoki oldingi gapning o‘rnini bosishi, yoki biror otning oldida turib, uni aniqlashi mumkin. Bu turga bu, shu, u, o‘sha, ana, mana kabi so‘zlar kiradi. «Bu», «shu» so‘zlovchiga yaqinroq narsani, «u», «o‘sha» uzoqroq yoki ilgari tilga olingan narsani ko‘rsatadi. Otni aniqlab kelganda olmosh doim undan oldin turadi: shu ko‘cha, o‘sha bog‘. Otning o‘rnida kelganda esa ega yoki to‘ldiruvchi bo‘ladi: Buni sen yozdingmi?

Namunalar
Bu kitob — menga; o‘sha kitob esa kutubxonada. (Ikkala «bu» va «o‘sha» aniqlovchi.)
Mana shu — mening yozuv stolim. Anovi — akamniki. (Olmoshlar yaqin va uzoqni ko‘rsatadi.)
Sinfda faoliyat

«Ko‘rsat va ayt»: sinfda narsalarga ishora qilib, bu / shu / u / o‘sha olmoshlari bilan gap tuzing.

Mashq
1
Ko‘rsatish olmoshlari qaysilar?
2
«Bu kitob qiziq» gapida «bu» qaysi gap bo‘lagi vazifasida?
3
Gapni davom ettiring: «Men o‘sha kuni...» — «o‘sha» nimani bildiradi?
4
Nima uchun «bu» va «u» olmoshlari ma’nosiga ko‘ra farqlanadi?