75
Sof va vazifadosh modal so‘zlar
Darslik: 132–133-betlar
MaqsadSof va vazifadosh modal so‘zlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
sof modal so‘z · pure modal wordvazifadosh modal so‘z · functional modal wordehtimol · perhapsaftidan · apparently
Tushuntirish
Modal so‘zlar ham boshqa yordamchi so‘zlar kabi sof va vazifadosh turlarga bo‘linadi. Sof modal so‘zlar faqat modal ma’noda ishlatiladi, boshqa vazifada kelmaydi: albatta, afsuski, attang, shekilli, koshki, darhaqiqat, haqiqatan, avvalo, avvalambor, xullas, masalan. Vazifadosh modal so‘zlar esa asli boshqa turkumga oid bo‘lib, ba’zan modal ma’noda keladi: aftidan, chamasi, ehtimol, umuman, taxminan, shubhasiz. Masalan, «Chamasi, poyezd kechikadi» gapida «chamasi» modal so‘z, «Ustaning chamasi aniq ekan» gapida esa ot (taxmin ma’nosida). Modal so‘z bo‘lib kelganda ikkala tur ham vergul bilan ajratiladi.
Namunalar
Koshki, yomg‘ir to‘xtasa — «koshki» sof modal so‘z.
Aftidan, u charchagan — «aftidan» vazifadosh modal so‘z.
Sinfda faoliyat
Ikki savat: kartochkadagi modal so‘zni «sof» yoki «vazifadosh» savatiga solamiz va gap tuzamiz.
Mashq
1
Sof modal so‘zlarga uchta misol keltiring.
Albatta, afsuski, attang.
2
Vazifadosh modal so‘zlarga uchta misol keltiring.
Aftidan, chamasi, ehtimol.
3
«Umuman, bu yaxshi reja» gapida modal so‘z qaysi turga kiradi?
Vazifadosh modal so‘z.
4
Nima uchun «taxminan» vazifadosh modal so‘z deyiladi?
Chunki u boshqa turkum so‘zidan o‘tib, modal so‘z vazifasida kelgan.