ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Qo‘shimchalar, leksikologiya va fe’l takrori

Darslar 4–6 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
5

Leksikologiya bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 9-bet
MaqsadLeksikologiya bo‘yicha bilimlarni takrorlash: ko‘p ma’noli so‘z, ko‘chma ma’no, atama, shevaga xos, eskirgan va o‘zlashgan so‘zlar.
Yangi so‘zlar
ko‘chma ma’no · figurative meaningatama · termsheva · dialecteskirgan so‘z · outdated word
Tushuntirish

Leksikologiya so‘zlarning ma’nosi va ishlatilishini o‘rganadi. Ko‘p ma’noli so‘z bir nechta ma’noga ega bo‘ladi; so‘zning asosiy ma’nosi o‘z ma’no, boshqa narsaga o‘xshatib ishlatilgani ko‘chma ma’no deyiladi: «tosh ko‘prik» — o‘z ma’noda, «tosh yurak» — ko‘chma ma’noda. Atamalar fan va kasb-hunarga oid tushunchalarni aniq bildiradi: ildiz, kvadrat, burchak. Sheva so‘zlari ma’lum hududda qo‘llanadi. Zamonaviy hayotda ishlatilmay qolgan so‘zlar eskirgan so‘zlar deyiladi. Boshqa tillardan kirib kelgan so‘zlar o‘zlashgan so‘zlar sanaladi.

temir eshik(o‘z)temir intizom(ko‘chma)o‘z va ko‘chmama’nobo‘g‘inkelishikatamasheva so‘zieskirgan so‘zkompyuteravtobuso‘zlashgan so‘zLeksikologiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf sayohatiga tayyorgarlikda «yo‘l» so‘zi bir joyda haqiqiy yo‘lni, boshqa joyda «yaxshi yo‘l bo‘lsin» tilagini bildiradi. Bola ma’noni gapdan tushunadi va to‘g‘ri javob beradi.

Kim ishlatadi

Olimlar o‘z sohasidagi atamalarni aniq ishlatadi, tarjimonlar ko‘chma ma’noni saqlab o‘giradi, yozuvchilar so‘zlarning tasvir kuchidan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan yoki o‘qigan bitta ko‘chma ma’noli iborani toping va uning oddiy ma’nosi bilan farqini bir gapda tushuntiring.

Namunalar
Tilla qo‘l — mohir qo‘l: «tilla» ko‘chma ma’noda ishlatilgan.
Kompyuter va avtobus — o‘zlashgan so‘zlar.
Sinfda faoliyat

Juftliklarda ishlash: bir o‘quvchi so‘zni o‘z ma’noda, ikkinchisi ko‘chma ma’noda gapda ishlatadi (masalan, oltin).

Mashq
1
O‘z va ko‘chma ma’no deb nimaga aytiladi?
2
«Shirin so‘z» birikmasidagi «shirin» qaysi ma’noda ishlatilgan?
3
Matematika va geografiya fanlaridan ikkitadan atama ayting.
4
Nima uchun atamalar aniq ma’noga ega bo‘lishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuyoshli qishloqqa yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →