ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Qo‘shimchalar, leksikologiya va fe’l takrori

Darslar 4–6 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
6

Fe’l so‘z turkumi bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 10-bet
MaqsadFe’l so‘z turkumining asosiy xususiyatlarini (zamon, mayl, nisbat, fe’l shakllari, tuzilish) eslash.
Yangi so‘zlar
fe’l · verbzamon · tensemayl · moodnisbat · voice
Tushuntirish

Fe’l harakat yoki holatni bildiradi va nima qildi?, nima qilyapti?, nima qiladi? kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi. Fe’l uch zamonda o‘zgaradi: o‘tgan (yozdi), hozirgi (yozyapti) va kelasi (yozadi). Mayl fe’ldagi ish-harakatga munosabatni bildiradi; masalan, buyruq-istak mayli: yoz, yozsin; shart mayli: yozsa. Nisbat harakatning bajaruvchi va obyektga munosabatini ko‘rsatadi: aniq, o‘zlik, majhul, birgalik va orttirma nisbat. Bo‘lishsiz fe’l -ma qo‘shimchasi bilan yasaladi: yozmadi. Tuzilishiga ko‘ra fe’llar sodda (o‘qimoq), qo‘shma (sotib olmoq) va juft (sindi-qoldi) bo‘ladi.

keldi — o‘tgankelyapti — hozirgikeladi — kelasiZamonkel, kelsin —buyruq-istakkelsa — shartMaylaniq, o‘zlik, majhul,birgalik, orttirmaNisbatkelmoq — soddaolib kelmoq — qo‘shmaTuzilishFe’l
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Navbatchi daftarida «doskani artdim», «deraza yopildi», «gullar sug‘oriladi» deb yozilgan. Fe’lning shakli ishni kim bajarganini, nima bo‘lganini yoki qachon bo‘lishini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Qoidalar va yo‘riqnomalar yozuvchilari harakatni aniq bildirishi kerak, jurnalistlar voqeaning zamonini to‘g‘ri tanlaydi, tarjimonlar fe’l shakllarini mos keltiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kunlik ishlaringizni uch gap bilan yozing: biri o‘tgan, biri hozirgi, biri kelasi zamonda bo‘lsin.

Namunalar
Yuvindi — o‘zlik nisbat; ochildi — majhul nisbat; yozishdi — birgalik nisbat.
Kitob o‘qimoq — qo‘shma emas, so‘z birikmasi; sotib olmoq — qo‘shma fe’l.
Sinfda faoliyat

«Zamon zinapoyasi»: bitta fe’lni (masalan, yurmoq) o‘tgan, hozirgi va kelasi zamonda gapda ishlating.

Mashq
1
Fe’l qanday so‘roqlarga javob bo‘ladi?
2
«Yoz-» fe’lini uch zamonda o‘zgartiring.
3
«Ochildi», «yuvindi», «kuldirdi» fe’llarining nisbatini aniqlang.
4
Nima uchun «sindi-qoldi» juft fe’l hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuyoshli qishloqqa yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →