☰ Mundarija · Ona tili

Qo‘shimchalar, leksikologiya va fe’l takrori

Darslar 4–6 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
6

Fe’l so‘z turkumi bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 10-bet
MaqsadFe’l so‘z turkumining asosiy xususiyatlarini (zamon, mayl, nisbat, fe’l shakllari, tuzilish) eslash.
Yangi so‘zlar
fe’l · verbzamon · tensemayl · moodnisbat · voice
Tushuntirish

Fe’l harakat yoki holatni bildiradi va nima qildi?, nima qilyapti?, nima qiladi? kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi. Fe’l uch zamonda o‘zgaradi: o‘tgan (yozdi), hozirgi (yozyapti) va kelasi (yozadi). Mayl fe’ldagi ish-harakatga munosabatni bildiradi; masalan, buyruq-istak mayli: yoz, yozsin; shart mayli: yozsa. Nisbat harakatning bajaruvchi va obyektga munosabatini ko‘rsatadi: aniq, o‘zlik, majhul, birgalik va orttirma nisbat. Bo‘lishsiz fe’l -ma qo‘shimchasi bilan yasaladi: yozmadi. Tuzilishiga ko‘ra fe’llar sodda (o‘qimoq), qo‘shma (sotib olmoq) va juft (borib-keldi) bo‘ladi.

Namunalar
Yuvindi — o‘zlik nisbat; ochildi — majhul nisbat; yozishdi — birgalik nisbat.
Kitob o‘qimoq — qo‘shma emas, so‘z birikmasi; sotib olmoq — qo‘shma fe’l.
Sinfda faoliyat

«Zamon zinapoyasi»: bitta fe’lni (masalan, yurmoq) o‘tgan, hozirgi va kelasi zamonda gapda ishlating.

Mashq
1
Fe’l qanday so‘roqlarga javob bo‘ladi?
2
«Yoz-» fe’lini uch zamonda o‘zgartiring.
3
«Ochildi», «yuvindi», «kuldirdi» fe’llarining nisbatini aniqlang.
4
Nima uchun «borib-keldi» juft fe’l hisoblanadi?