40
Ko‘makchilar
Darslik: 75–76-betlar
MaqsadKo‘makchi haqida tushuncha berish; ko‘makchining vazifasi va ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
ko‘makchi · postpositionhokim so‘z · head wordbilan · with, anduchun · for
Tushuntirish
Ko‘makchi — ot, olmosh, harakat nomi yoki sifatdoshdan keyin turib, shu so‘zni gapdagi hokim so‘zga bo‘ysundirib bog‘laydigan yordamchi so‘z. Bilan, uchun, kabi, singari, orqali, sayin va boshqalar ko‘makchilardir: akam bilan, Vatan uchun, chaqmoq kabi. Ko‘makchi o‘zidan oldingi so‘zga birgalik, maqsad, o‘xshatish, sabab kabi ma’nolar qo‘shadi. Ko‘makchining o‘zi gap bo‘lagi bo‘lmaydi; u oldingi so‘z bilan birga bitta bo‘lak — to‘ldiruvchi yoki hol bo‘lib keladi. Ko‘makchilar sof va vazifadosh ko‘makchilarga ajratiladi.
Namunalar
Opam bilan bozorga bordim — «opam bilan»: kim bilan?
Ilm uchun mehnat qil — «ilm uchun»: maqsad.
Sinfda faoliyat
«Ko‘makchi qidiruvi»: matndan bilan, uchun, kabi so‘zlarni topib, ular qaysi so‘zga bog‘langanini ayting.
Mashq
1
Ko‘makchi deb nimaga aytiladi?
Ot, olmosh, harakat nomi va sifatdoshdan keyin kelib, ularni hokim so‘zga bog‘laydigan yordamchi so‘z.
2
Uchta ko‘makchi yozing va har biri bilan birikma tuzing.
Masalan: o‘rtog‘im bilan, sog‘lig‘ing uchun, tog‘ kabi.
3
«Mehnat tufayli g‘olib bo‘ldi» gapidan ko‘makchili birikmani ajrating.
Mehnat tufayli.
4
Nima uchun ko‘makchi o‘zi gap bo‘lagi bo‘lmaydi?
Chunki u so‘roqqa javob bo‘lmaydi, faqat boshqa so‘zni bog‘laydi.