41
Sof ko‘makchilar
Darslik: 77–78-betlar
MaqsadSof ko‘makchilarni bilish va ularni farqlash.
Yangi so‘zlar
sof ko‘makchi · pure postpositiontobelantirmoq · to subordinatetufayli · owing tohaqida · about
Tushuntirish
Sof ko‘makchilar — o‘zining dastlabki nomlash ma’nosini butunlay yo‘qotgan, endi faqat ko‘makchi bo‘lib ishlatiladigan so‘zlar. Ularning yagona vazifasi — o‘zidan oldingi so‘zni boshqa so‘zga tobe qilib bog‘lash. Bu guruhga bilan, uchun, kabi, singari, sari, sayin, qadar, uzra, tufayli, haqida kiradi. Bunday so‘zni gapda mustaqil so‘z sifatida ishlatib bo‘lmaydi. Sof ko‘makchi oldingi so‘z bilan birga bitta so‘roqqa javob beradi: tog‘ uzra (nima uzra?), kecha haqida (nima haqida?).
Namunalar
Kitob haqida gaplashdik — «haqida» sof ko‘makchi, mavzuni bildiradi.
Kun sayin havo isiyapti — «sayin»: har kun ma’nosida.
Sinfda faoliyat
Ko‘makchi jadvali: sof ko‘makchilarni yozib, har biri bilan gap tuzing.
Mashq
1
Sof ko‘makchilarni sanang.
Bilan, sari, sayin, uchun, kabi, qadar, singari, uzra, tufayli, haqida.
2
«Yomg‘ir tufayli» birikmasidagi ko‘makchi qaysi ma’noni beradi?
Sabab ma’nosini.
3
«Bahor kabi go‘zal» da ko‘makchini toping va ma’nosini ayting.
Kabi — o‘xshatish.
4
Nima uchun «bilan» sof ko‘makchi hisoblanadi?
Chunki u atash ma’nosiga ega emas va faqat so‘zlarni bog‘lashga xizmat qiladi.