ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Chiqish kelishigi, ot kesim va kelishikni mustahkamlash

Darslar 36–38 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
37

Ismlarni kesimga xoslovchi shakllar

Darslik: 69–70-betlar
MaqsadIsmlarni kesimga xoslovchi shakllarni (-man, -san, -miz, -siz, -dir va bog‘lamalar) bilish.
Yangi so‘zlar
ot kesim · nominal predicatebog‘lama · copulamoslashmoq · to agreeedi, ekan, emas · was, apparently, is not
Tushuntirish

Kesim ot, sifat yoki son bilan ifodalanganda ham ega bilan shaxs va sonda mos kelishi kerak. Bu moslikni -man, -san, -miz, -siz, -dir qo‘shimchalari ta’minlaydi: men sportchiman, sen sportchisan, biz sportchimiz, siz sportchisiz, u sportchidir. Xuddi shu vazifani bo‘lmoq, sanalmoq, hisoblanmoq so‘zlari hamda edi, ekan, emish, emas yordamchilari ham bajaradi: U sportchi edi; Bu masala oson emas. Ot kesimni ega bilan moslashtiradigan bunday vositalar bog‘lamalar deyiladi. Kesim harakat nomi va kerak, lozim, darkor, shart so‘zlaridan tuzilsa, shaxsni harakat nomiga qo‘shilgan egalik qo‘shimchasi ko‘rsatadi: men yozishim kerak, sen yozishing lozim.

EgaKesim
mensportchiman
sensportchisan
bizsportchimiz
sizsportchisiz
usportchidir
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ro‘yxatda «Biz jamoamiz», «Sen yangi a’zosan» yoki «Ular navbatchi» deb yoziladi. Shaxs qo‘shimchasi gap kim haqida ekanini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Tanishtiruvchi yozuvlar muallifleri, tarjimonlar va ko‘rgazma yorliqlarini yozuvchilar shaxsni aniq ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz haqingizda «Men … man» shaklida uch gap yozing va ularni do‘stingizga «Sen … san» deb aytib bering.

Namunalar
Biz yettinchi sinf o‘quvchisimiz — «-miz» ega «biz» bilan moslashtiradi.
Buaniqlovchi ishega oson emaskesim .
U juda mehribon ekan; Bu ish oson emas — ekan, emas bog‘lama.
Sinfda faoliyat

Moslash o‘yini: o‘qituvchi ega aytadi (men, sen, biz...), siz «o‘quvchi» so‘zini mos qo‘shimcha bilan kesimga aylantirasiz.

Mashq
1
Ot kesimni ega bilan moslashtiruvchi qo‘shimchalarni sanang.
2
«Men o‘qituvchi...», «Sen o‘qituvchi...», «Biz o‘qituvchi...» gaplarini to‘g‘rilang.
3
«Men yozishim kerak» gapini 2-shaxsda ayting.
4
Nima uchun «ekan», «emas» bog‘lama hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin: ustaxona tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →