Chiqish kelishigi, ot kesim va kelishikni mustahkamlash
Darslar 36–38 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
ot kesim · nominal predicatebog‘lama · copulamoslashmoq · to agreeedi, ekan, emas · was, apparently, is not
Tushuntirish
Kesim ot, sifat yoki son bilan ifodalanganda ham ega bilan shaxs va sonda mos kelishi kerak. Bu moslikni -man, -san, -miz, -siz, -dir qo‘shimchalari ta’minlaydi: men sportchiman, sen sportchisan, biz sportchimiz, siz sportchisiz, u sportchidir. Xuddi shu vazifani bo‘lmoq, sanalmoq, hisoblanmoq so‘zlari hamda edi, ekan, emish, emas yordamchilari ham bajaradi: U sportchi edi; Bu masala oson emas. Ot kesimni ega bilan moslashtiradigan bunday vositalar bog‘lamalar deyiladi. Kesim harakat nomi va kerak, lozim, darkor, shart so‘zlaridan tuzilsa, shaxsni harakat nomiga qo‘shilgan egalik qo‘shimchasi ko‘rsatadi: men yozishim kerak, sen yozishing lozim.
Namunalar
Biz yettinchi sinf o‘quvchisimiz — «-miz» ega «biz» bilan moslashtiradi.
U juda mehribon ekan; Bu ish oson emas — ekan, emas bog‘lama.
Sinfda faoliyat
Moslash o‘yini: o‘qituvchi ega aytadi (men, sen, biz...), siz «o‘quvchi» so‘zini mos qo‘shimcha bilan kesimga aylantirasiz.
Mashq
1
Ot kesimni ega bilan moslashtiruvchi qo‘shimchalarni sanang.