☰ Mundarija · Ona tili

Kelishik shakllari: bosh va qaratqich kelishigi

Darslar 30–32 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
32

Qaratqich kelishigi shakli

Darslik: 59–60-betlar
MaqsadQaratqich kelishigi shaklini, qaratqich va qaralmish munosabatini bilish.
Yangi so‘zlar
qaratqich · possessor (genitive word)qaralmish · possessed word-ning · genitive suffixqarashlilik · belonging
Tushuntirish

Qaratqich kelishigining qo‘shimchasi -ning, so‘rog‘i kimning?, nimaning?, qayerning?. Shu shakldagi so‘z qaratqich, unga tobe bo‘lib bog‘langan keyingi so‘z qaralmish deb ataladi. Qaratqich qaralmishdagi narsa, belgi yoki harakat kimga yoki nimaga tegishli ekanini ko‘rsatadi: Lolaning ko‘ylagi, bog‘ning darvozasi. Qaralmish odatda egalik qo‘shimchasini oladi (ko‘ylag+i). Ba’zan -ning tushib qoladi, lekin qaralmishdagi egalik saqlanadi: maktab hovlisi. Ba’zan esa aksincha, qaralmish egaliksiz keladi: bizning sinf.

Namunalar
Onaning mehri — qaratqich «onaning», qaralmish «mehri».
Sinf devori, maktab bog‘i — -ning tushgan, lekin qaralmishda egalik bor.
Sinfda faoliyat

Qaratqich-qaralmish jufti: guruhlar «Kimning? — nimasi?» shaklida 8 juftlik tuzadi (Karimning akasi, daraxtning shoxi...).

Mashq
1
Qaratqich kelishigi qaysi so‘roqlarga javob bo‘ladi?
2
«Daryoning suvi» birikmasida qaratqich va qaralmishni toping.
3
Quyidagilarga -ning qo‘shib, qaralmish tuzing: ona, bobo, shahar.
4
Nima uchun qaralmish egalik qo‘shimchasini oladi?