ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Kelishik shakllari: bosh va qaratqich kelishigi

Darslar 30–32 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
32

Qaratqich kelishigi shakli

Darslik: 59–60-betlar
MaqsadQaratqich kelishigi shaklini, qaratqich va qaralmish munosabatini bilish.
Yangi so‘zlar
qaratqich · possessor (genitive word)qaralmish · possessed word-ning · genitive suffixqarashlilik · belonging
Tushuntirish

Qaratqich kelishigining qo‘shimchasi -ning, so‘rog‘i kimning?, nimaning?, qayerning?. Shu shakldagi so‘z qaratqich, unga tobe bo‘lib bog‘langan keyingi so‘z qaralmish deb ataladi. Qaratqich qaralmishdagi narsa, belgi yoki harakat kimga yoki nimaga tegishli ekanini ko‘rsatadi: Lolaning ko‘ylagi, bog‘ning darvozasi. Qaralmish odatda egalik qo‘shimchasini oladi (ko‘ylag+i). Ba’zan -ning tushib qoladi, lekin qaralmishdagi egalik saqlanadi: maktab hovlisi. Ba’zan esa aksincha, qaralmish egaliksiz keladi: bizning sinf.

olmao‘zak-ningkelishikolmaning

olmaning = olma + ning

Qaratqich kelishigi: kimning? nimaning?

Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxonachi «Sinfning kitobi» yozilgan kartochkani javonga qo‘yadi. Ikki so‘z birlashib egasini ko‘rsatadi va kitob qayerga tegishli ekanini aniq bildiradi.

Kim ishlatadi

Ro‘yxat tuzuvchi hisobchilar, buyumlarga yorliq yopishtiruvchi xodimlar va kotiblar kim yoki nimaga tegishli ekanini yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingiz yoki sinfingizdagi to‘rtta buyumga «…ning …i» shaklida yorliq yozib ko‘ring.

Namunalar
Onaning mehri — qaratqich «onaning», qaralmish «mehri».
Sinf devori, maktab bog‘i — -ning tushgan, lekin qaralmishda egalik bor.
Sinfda faoliyat

Qaratqich-qaralmish jufti: guruhlar «Kimning? — nimasi?» shaklida 8 juftlik tuzadi (Karimning akasi, daraxtning shoxi...).

Mashq
1
Qaratqich kelishigi qaysi so‘roqlarga javob bo‘ladi?
2
«Daryoning suvi» birikmasida qaratqich va qaralmishni toping.
3
Quyidagilarga -ning qo‘shib, qaralmish tuzing: ona, bobo, shahar.
4
Nima uchun qaralmish egalik qo‘shimchasini oladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →