Bosh kelishik shakli
Bosh kelishik — qo‘shimchasiz kelishik: so‘z lug‘atdagi asl ko‘rinishida turadi. U kim?, nima? yoki qayer? so‘roqlaridan biriga javob beradi. Gapda bosh kelishikdagi so‘z ko‘proq uch vazifada keladi: ega, ot kesim va undalma. Masalan: «Shamol esdi» gapida «shamol» — ega; «Akam — shifokor» gapida «shifokor» — ot kesim; «Bolalar, darsga kiringlar!» gapida «bolalar» — undalma. Lug‘atlarda so‘zlar ham shu shaklda beriladi.
| Vazifa | Misol |
|---|---|
| ega | Shamol esdi. |
| ot kesim | Akam — shifokor. |
| undalma | Bolalar, darsga kiringlar! |
O‘qituvchi sinfga «Navbatchi, doskani arting» deydi, o‘quvchilar esa «Doska toza bo‘ldi» deb javob beradi. Birinchi gapda bosh kelishikdagi so‘z chaqiruv uchun, ikkinchisida ega bo‘lib keldi.
Navbatchilar odamlarni chaqiradi, diktorlar nomni aniq aytadi, o‘qituvchilar gapning egasini ajratib ko‘rsatadi.
Uch xil gap tuzing: birida kimnidir ism bilan chaqiring, ikkinchisida ega ishtirok etsin, uchinchisida bir narsa nomini aytsin.
«Bosh kelishik izlovchilari»: matn berilgan, siz bosh kelishikdagi so‘zlarni topib, ularning vazifasini (ega, kesim, undalma) ayting.