31
Bosh kelishik shakli
Darslik: 57–58-betlar
MaqsadBosh kelishik shaklini va uning gapdagi vazifalarini bilish.
Yangi so‘zlar
bosh kelishik · nominative caseega · subjectot kesim · nominal predicateundalma · vocative (address)
Tushuntirish
Bosh kelishik — qo‘shimchasiz kelishik: so‘z lug‘atdagi asl ko‘rinishida turadi. U kim?, nima? yoki qayer? so‘roqlaridan biriga javob beradi. Gapda bosh kelishikdagi so‘z ko‘proq uch vazifada keladi: ega, ot kesim va undalma. Masalan: «Shamol esdi» gapida «shamol» — ega; «Akam — shifokor» gapida «shifokor» — ot kesim; «Bolalar, darsga kiringlar!» gapida «bolalar» — undalma. Lug‘atlarda so‘zlar ham shu shaklda beriladi.
Namunalar
Quyosh chiqdi. — «Quyosh» bosh kelishikda, ega (nima?).
Ona, qayerdasiz? — «Ona» undalma, bosh kelishikda.
Sinfda faoliyat
«Bosh kelishik izlovchilari»: matn berilgan, siz bosh kelishikdagi so‘zlarni topib, ularning vazifasini (ega, kesim, undalma) ayting.
Mashq
1
Bosh kelishik qanday qo‘shimchaga ega?
Hech qanday maxsus qo‘shimchaga ega emas.
2
«Aziza o‘qiyapti» gapida bosh kelishikdagi so‘z vazifasini ayting.
Aziza — ega.
3
«Samarqand — go‘zal shahar» gapida «shahar» qaysi vazifada?
Ot kesim.
4
Nima uchun «Dilnoza, bu yoqqa kel!» gapida «Dilnoza» undalma?
Chunki unga murojaat qilinyapti, u gapdagi ish-harakatni emas, chaqirilayotgan shaxsni bildiradi.