ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Kelishik shakllari: bosh va qaratqich kelishigi

Darslar 30–32 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
31

Bosh kelishik shakli

Darslik: 57–58-betlar
MaqsadBosh kelishik shaklini va uning gapdagi vazifalarini bilish.
Yangi so‘zlar
bosh kelishik · nominative caseega · subjectot kesim · nominal predicateundalma · vocative (address)
Tushuntirish

Bosh kelishik — qo‘shimchasiz kelishik: so‘z lug‘atdagi asl ko‘rinishida turadi. U kim?, nima? yoki qayer? so‘roqlaridan biriga javob beradi. Gapda bosh kelishikdagi so‘z ko‘proq uch vazifada keladi: ega, ot kesim va undalma. Masalan: «Shamol esdi» gapida «shamol» — ega; «Akam — shifokor» gapida «shifokor» — ot kesim; «Bolalar, darsga kiringlar!» gapida «bolalar» — undalma. Lug‘atlarda so‘zlar ham shu shaklda beriladi.

VazifaMisol
egaShamol esdi.
ot kesimAkam — shifokor.
undalmaBolalar, darsga kiringlar!
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘qituvchi sinfga «Navbatchi, doskani arting» deydi, o‘quvchilar esa «Doska toza bo‘ldi» deb javob beradi. Birinchi gapda bosh kelishikdagi so‘z chaqiruv uchun, ikkinchisida ega bo‘lib keldi.

Kim ishlatadi

Navbatchilar odamlarni chaqiradi, diktorlar nomni aniq aytadi, o‘qituvchilar gapning egasini ajratib ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uch xil gap tuzing: birida kimnidir ism bilan chaqiring, ikkinchisida ega ishtirok etsin, uchinchisida bir narsa nomini aytsin.

Namunalar
Quyosh chiqdi. — «Quyosh» bosh kelishikda, ega (nima?).
Ona, qayerdasiz? — «Ona» undalma, bosh kelishikda.
Sinfda faoliyat

«Bosh kelishik izlovchilari»: matn berilgan, siz bosh kelishikdagi so‘zlarni topib, ularning vazifasini (ega, kesim, undalma) ayting.

Mashq
1
Bosh kelishik qanday qo‘shimchaga ega?
2
«Aziza o‘qiyapti» gapida bosh kelishikdagi so‘z vazifasini ayting.
3
«Samarqand — go‘zal shahar» gapida «shahar» qaysi vazifada?
4
Nima uchun «Dilnoza, bu yoqqa kel!» gapida «Dilnoza» undalma?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →