ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Egalik qo‘shimchalari: vazifa va imlo

Darslar 27–29 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
28

Egalik qo‘shimchali so‘zlarning imlosi

Darslik: 52-bet
MaqsadEgalik qo‘shimchali so‘zlarning imlosidagi tovush o‘zgarishlarini bilish.
Yangi so‘zlar
terak · poplarqishloq · villageo‘g‘il · sontovush tushishi · sound dropping
Tushuntirish

Egalik qo‘shimchasi qo‘shilganda ba’zi so‘zlarning asosi o‘zgaradi, va bu o‘zgarish yozuvda ham aks etadi. Ikki yoki undan ortiq bo‘g‘inli, oxiri k yoki q bilan tugaydigan so‘zlarda bu tovushlar g va g‘ ga aylanadi: ko‘ylak — ko‘ylagi, tuproq — tuprog‘i, do‘stlik — do‘stligi. Ikkinchi bo‘g‘inida i unlisi bor ayrim so‘zlarda shu i tushib qoladi: burun — burni, o‘g‘il — o‘g‘li, ko‘ngil — ko‘ngli. Bir bo‘g‘inli so‘zlar (nok, chok, yuk) va idrok, ishtirok kabi ayrim o‘zlashgan so‘zlarda esa asos o‘zgarmaydi: yuki, idroki.

O‘zgarishMisol
k, q → g, g‘ (2+ bo‘g‘in)kurak — kuragi; o‘roq — o‘rog‘i
i tushadibo‘yin — bo‘yni; og‘iz — og‘zi
o‘zgarmaydichok — choki; ittifoq — ittifoqi
bolao‘zak-siegalikuning bolasi

uning bolasi = bola + si

Bosh kelishik: kim? nima?

Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘i uchun chelakka yorliq yozayotgan o‘quvchi «sinfimizning chelaki» deb yozdi. Do‘sti «chelagi» deb to‘g‘rilab, so‘z oxiridagi k tovushi g ga o‘zgarishini ko‘rsatdi.

Kim ishlatadi

Matn terish bilan shug‘ullanuvchi operatorlar, imloni tekshiruvchi korrektorlar va avtomatik tuzatish dasturlarini yaratuvchilar bu qoidaga tayanadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zbek tilidagi besh so‘zni egalik qo‘shimchasi bilan yozib, qaysi birida tovush o‘zgarganini belgilab, do‘stingizga tekshirtiring.

Namunalar
Qishloq — qishlog‘im; terak — teragi: oxirgi q, k → g‘, g.
O‘g‘il — o‘g‘lim; singil — singlim: ikkinchi bo‘g‘indagi i tushdi. Nok — noki: o‘zgarmaydi.
Sinfda faoliyat

«Tovush tushdimi?»: kartochkalardagi so‘zlarga -i/-im qo‘shing va o‘zgarishi bor-yo‘qligini ayting.

Mashq
1
«Qishloq» so‘ziga 3-shaxs egalik qo‘shimchasini qo‘shing.
2
«Qorin», «singil» so‘zlarini 3-shaxsda egalik bilan yozing.
3
Qaysi so‘z o‘zgarmaydi: yurak, nok, ishtirok, terak?
4
Nima uchun «idrok» so‘zi «idrogi» emas, «idroki» bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKlub vimpeli va nishoniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →