Egalik qo‘shimchali so‘zlarning imlosi
Egalik qo‘shimchasi qo‘shilganda ba’zi so‘zlarning asosi o‘zgaradi, va bu o‘zgarish yozuvda ham aks etadi. Ikki yoki undan ortiq bo‘g‘inli, oxiri k yoki q bilan tugaydigan so‘zlarda bu tovushlar g va g‘ ga aylanadi: ko‘ylak — ko‘ylagi, tuproq — tuprog‘i, do‘stlik — do‘stligi. Ikkinchi bo‘g‘inida i unlisi bor ayrim so‘zlarda shu i tushib qoladi: burun — burni, o‘g‘il — o‘g‘li, ko‘ngil — ko‘ngli. Bir bo‘g‘inli so‘zlar (nok, chok, yuk) va idrok, ishtirok kabi ayrim o‘zlashgan so‘zlarda esa asos o‘zgarmaydi: yuki, idroki.
| O‘zgarish | Misol |
|---|---|
| k, q → g, g‘ (2+ bo‘g‘in) | kurak — kuragi; o‘roq — o‘rog‘i |
| i tushadi | bo‘yin — bo‘yni; og‘iz — og‘zi |
| o‘zgarmaydi | chok — choki; ittifoq — ittifoqi |
uning bolasi = bola + si
Bosh kelishik: kim? nima?
Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik
Maktab bog‘i uchun chelakka yorliq yozayotgan o‘quvchi «sinfimizning chelaki» deb yozdi. Do‘sti «chelagi» deb to‘g‘rilab, so‘z oxiridagi k tovushi g ga o‘zgarishini ko‘rsatdi.
Matn terish bilan shug‘ullanuvchi operatorlar, imloni tekshiruvchi korrektorlar va avtomatik tuzatish dasturlarini yaratuvchilar bu qoidaga tayanadi.
O‘zbek tilidagi besh so‘zni egalik qo‘shimchasi bilan yozib, qaysi birida tovush o‘zgarganini belgilab, do‘stingizga tekshirtiring.
«Tovush tushdimi?»: kartochkalardagi so‘zlarga -i/-im qo‘shing va o‘zgarishi bor-yo‘qligini ayting.