29
Mustahkamlash (egalik)
Darslik: 53-bet
MaqsadEgalik shakllari mavzusini mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
qarashlilik · belongingxoslik · particularityyaxlitlangan · fusedasos · base
Tushuntirish
Egalik qo‘shimchalari ot va otlashgan so‘zlarga qo‘shilib, uch shaxsdan biriga qarashlilikni bildiradi. Unlidan keyin -m, -ng, -si, -miz, -ngiz, undoshdan keyin -im, -ing, -i, -imiz, -ingiz qo‘shiladi. Sifatdosh va harakat nomlarida egalik qo‘shimchasi bajaruvchining shaxs va sonini ko‘rsatadi. Viloyat, shahar va tashkilot nomlarida -i, -si xoslikni bildiradi; kechasi, kunduzi kabi so‘zlarda esa yaxlitlanib qolgan. Imlo: ikki va undan ko‘p bo‘g‘inli so‘zlarda k, q → g, g‘ (terak — teragi), ikkinchi bo‘g‘indagi i tushadi (qorin — qorni), nok va idrok kabilarda o‘zgarish bo‘lmaydi.
Namunalar
Maktabimiz bog‘ida olmalar pishdi. — maktabimiz: -imiz (1-shaxs ko‘plik); bog‘i: -i (3-shaxs).
Singlim ertalab o‘qiganini aytdi. — singlim: o‘zgarish bor; o‘qiganini: sifatdosh + -i.
Sinfda faoliyat
Egalik musobaqasi: ikki jamoa navbat bilan so‘zlarni egalik qo‘shimchalari bilan o‘zgartiradi, xatosiz javob bergan jamoa ball oladi.
Mashq
1
Egalik qo‘shimchalari qaysi so‘z turkumlariga qo‘shiladi?
Ot va otlashgan so‘zlarga.
2
Quyidagilarni 3-shaxsda yozing: ko‘chat, o‘g‘il, yurak, tovuq.
Ko‘chati, o‘g‘li, yuragi, tovug‘i.
3
«Kunduzi ishlaydi» gapidagi -i egalik ma’nosini bildiradimi?
Yo‘q, u yaxlitlanib qolgan va payt ma’nosini bildiradi.
4
Nima uchun «Toshkent shahri» birikmasida «Toshkentning shahri» deyilmaydi?
Chunki shahar nomida -i qarashlilikni emas, xoslikni bildiradi.