☰ Mundarija · Ona tili

Ismlar, munosabat shakllari va egalik

Darslar 24–26 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
26

Egalik shakllari va ularning imlosi

Darslik: 48–49-betlar
MaqsadEgalik shakllari va ularning imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
egalik qo‘shimchasi · possessive suffixqarashlilik · belongingunli · vowelundosh · consonant
Tushuntirish

Egalik qo‘shimchalari narsa, belgi yoki harakat kimga qarashli ekanini — 1-, 2- yoki 3-shaxsga tegishliligini ko‘rsatadi. Ular ot va otlashgan so‘zlarga qo‘shiladi. So‘z unli bilan tugasa -m, -ng, -si, -miz, -ngiz qo‘shiladi: bola+m, bola+ng, bola+si; undosh bilan tugasa -im, -ing, -i, -imiz, -ingiz: bog‘+im, bog‘+ing, bog‘+i. 3-shaxs ko‘plikda -lari ishlatiladi: bog‘lari. Viloyat, shahar, tuman, korxona nomlarida 3-shaxs qo‘shimchasi egalikni emas, nomning qaysi narsaga xosligini bildiradi: Navoiy viloyati; bunda birinchi so‘z -ning olmaydi.

Namunalar
Ona+m — onam, ona+si — onasi; yurt+im — yurtim, yurt+i — yurti.
Samarqand viloyati, Do‘stlik tumani — xoslik ma’nosi; «Samarqandning viloyati» deyilmaydi.
Sinfda faoliyat

«Egalik zanjiri»: bitta so‘z (maktab, bog‘) ni olib, uni 6 shaxs-sonda o‘zgartiring va gapga qo‘ying.

Mashq
1
«Kitob» so‘zini birlik va ko‘plikda egalik bilan o‘zgartiring.
2
Unli bilan tugagan «ona» so‘ziga birinchi va ikkinchi shaxs birlik qo‘shimchasini qo‘shing.
3
«Orol dengizi» birikmasida -i nimani bildiradi?
4
Nima uchun «kechasi», «kunduzi» so‘zlaridagi -i, -si egalik ma’nosini bildirmaydi?