ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ismlar, munosabat shakllari va egalik

Darslar 24–26 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
26

Egalik shakllari va ularning imlosi

Darslik: 48–49-betlar
MaqsadEgalik shakllari va ularning imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
egalik qo‘shimchasi · possessive suffixqarashlilik · belongingunli · vowelundosh · consonant
Tushuntirish

Egalik qo‘shimchalari narsa, belgi yoki harakat kimga qarashli ekanini — 1-, 2- yoki 3-shaxsga tegishliligini ko‘rsatadi. Ular ot va otlashgan so‘zlarga qo‘shiladi. So‘z unli bilan tugasa -m, -ng, -si, -miz, -ngiz qo‘shiladi: bola+m, bola+ng, bola+si; undosh bilan tugasa -im, -ing, -i, -imiz, -ingiz: bog‘+im, bog‘+ing, bog‘+i. 3-shaxs ko‘plikda -lari ishlatiladi: bog‘lari. Viloyat, shahar, tuman, korxona nomlarida 3-shaxs qo‘shimchasi egalikni emas, nomning qaysi narsaga xosligini bildiradi: Navoiy viloyati; bunda birinchi so‘z -ning olmaydi.

Unli bilanUndosh bilan
1-shaxs birlik-m (bolam)-im (bog‘im)
2-shaxs birlik-ng (bolang)-ing (bog‘ing)
3-shaxs birlik-si (bolasi)-i (bog‘i)
1-shaxs ko‘plik-miz-imiz
2-shaxs ko‘plik-ngiz-ingiz
3-shaxs ko‘plik-lari (bolalari)-lari (bog‘lari)
kitobo‘zak-imegalikmening kitobim

mening kitobim = kitob + im

Bosh kelishik: kim? nima?

Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yo‘qolgan buyum e’lonida «do‘stimning», «ustozimiz» yoki «sinfimizning» deb yozish egasini darrov aniqlab beradi. Egalik qo‘shimchasi uzun gapni qisqartiradi.

Kim ishlatadi

Boy-yo‘qotish byurosi xodimlari, hujjat to‘ldiruvchi kotiblar va bolalar uchun kitob yozuvchilar egalikni aniq ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizdagi beshta narsani «mening», «sening», «uning» qo‘shimchalari bilan daftarga yozib, har bir egalikni belgilang.

Namunalar
Ona+m — onam, ona+si — onasi; yurt+im — yurtim, yurt+i — yurti.
Samarqand viloyati, Do‘stlik tumani — xoslik ma’nosi; «Samarqandning viloyati» deyilmaydi.
Sinfda faoliyat

«Egalik zanjiri»: bitta so‘z (maktab, bog‘) ni olib, uni 6 shaxs-sonda o‘zgartiring va gapga qo‘ying.

Mashq
1
«Kitob» so‘zini birlik va ko‘plikda egalik bilan o‘zgartiring.
2
Unli bilan tugagan «ona» so‘ziga birinchi va ikkinchi shaxs birlik qo‘shimchasini qo‘shing.
3
«Orol dengizi» birikmasida -i nimani bildiradi?
4
Nima uchun «kechasi», «kunduzi» so‘zlaridagi -i, -si egalik ma’nosini bildirmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski mahalla bo‘ylab meros sayriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →