Darslar 24–26 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
25
Ismlarning lug‘aviy va munosabat shakllari
Darslik: 45–47-betlar
MaqsadIsmlarning lug‘aviy va munosabat shakllarini farqlash.
Ismga qo‘shiladigan shakllar ikki guruhga bo‘linadi. Lug‘aviy shakllar so‘zning o‘ziga qo‘shimcha ma’no qo‘shadi — ko‘plik, kichraytirish-erkalash, qiyoslash yoki belgi darajasini: daraxt — daraxtlar, qo‘zi — qo‘zichoq, shirin — shirinroq. Ular so‘zni boshqa so‘zga bog‘lamaydi. Munosabat shakllari esa ismni gapdagi boshqa so‘zlar bilan bog‘laydi va uni gap bo‘lagiga aylantiradi. Ularga uch guruh kiradi: egalik shakllari, kelishik shakllari hamda ismni kesim qilib, uni ega bilan moslashtiradigan -man, -san, -miz, -siz, -dir qo‘shimchalari va bo‘lmoq, sanalmoq, hisoblanmoq so‘zlari. Uchinchi guruhdagi vositalar bog‘lamalar deb ham ataladi.
Namunalar
Kitoblarimni oldim: -lar — lug‘aviy shakl; -im va -ni — munosabat shakllari.
Biz o‘quvchimiz: -miz ismni kesim qilib, egaga moslashtiradi.
Sinfda faoliyat
Ikki ustun: «lug‘aviy» va «munosabat». Kartochkadagi qo‘shimchalarni (-lar, -cha, -ning, -im, -roq, -ga, -san) tegishli ustunga joylang.