Daryo qisqichbaqasining ichki tuzilishi
Qisqichbaqa muskullari alohida boylamlardan iborat. Hazm sistemasi: og‘iz, halqum, qizilo‘ngach, ikki bo‘lmali oshqozon (katta oshqozonda maydalanadi, kichigida suziladi), ichak va jigar naylari; qoldiq dum suzgich o‘rtasidagi anal teshikdan chiqadi. Yurak boshko‘krakning orqa tomonida; qon aylanish ochiq – qon tana bo‘shlig‘iga quyiladi, so‘ng jabralarda kislorodga to‘yinadi. Ayirish organi – boshdagi bir juft yashil bez, naychalari kalta mo‘ylov asosida ochiladi. Nerv sistemasi chuvalchangnikiga o‘xshash: halqum usti va osti tugunlari, halqa va qorin nerv zanjiri. Ko‘zlari murakkab, juda ko‘p mayda ko‘zchadan iborat – mozaik ko‘rish; mo‘ylov tukchalari hid va tuyg‘uni, kalta mo‘ylov asosidagi organ muvozanatni saqlashga yordam beradi. Qisqichbaqasimonlarning 60 000 dan ortiq turi bor: ko‘pi dengizda, planktondagi dafniya va siklop baliqlar uchun oziq. Krab, omar, krevetka go‘shti uchun ovlanadi. Zaxkash (eshakqurt) quruqlikka moslashgan, tuproqni yumshatadi va chirindiga boyitadi.
| Sistema | Daryo qisqichbaqasida |
|---|---|
| hazm qilish | og‘iz, halqum, qizilo‘ngach, ikki bo‘lmali oshqozon, ichak, anal teshik |
| qon aylanish | ochiq; yurak boshko‘krakning orqasida |
| ayirish | boshdagi bir juft yashil bez |
| nerv | halqum usti va osti tugunlari, halqa, qorin nerv zanjiri |
| ko‘rish | murakkab ko‘zlar – mozaik ko‘rish |
Pashsha qo‘l unga qarab yaqinlashgan zahoti uchib ketadi. Uning murakkab ko‘zi minglab mayda bo‘lakchalardan iborat bo‘lib, hatto kichik harakatni ham juda tez sezadi. Qisqichbaqa va boshqa ko‘plab qisqichbaqasimonlar ham shunga o‘xshash ko‘radi, shuning uchun harakatlanuvchi soyani darrov payqaydi.
Dengiz biologi plankton tarkibidagi mayda qisqichbaqasimonlarni o‘rganadi, kamera muhandisi murakkab ko‘zdan ilhomlanib keng ko‘rish maydonli obyektiv yaratadi, baliq yetishtiruvchi xodim baliq chavoqlarini mayda qisqichbaqasimonlar bilan boqadi.
Gazeta, jurnal yoki kitobdagi bosma rasmga yaqindan, keyin uzoqdan qarang. Yaqindan mayda nuqtalar ko‘rinadi, uzoqdan esa bir butun rasm. Bu mozaik ko‘rishga o‘xshaydi.
Sxema: «Qisqichbaqa organlari» – hazm, qon aylanish, ayirish, nerv sistemalarini turli rangda chizing. Xavfsizlik: pishmagan dengiz mahsulotlarini yemang; daryo bo‘ylarida kattalarsiz bo‘lmang; zaxkashni ko‘tarish mumkin, lekin keyin qo‘lni yuving.