It ichki tuzilishi va sutemizuvchilarning ko‘payishi

Sutemizuvchilarning tuxum hujayralari juda kichik va sariqligi kam; ular tuxumdonda yetilib, tuxum yo‘lida urug‘lanadi. Urug‘langan hujayra bo‘linib, embrion bachadon devoriga yopishadi. Bachadonda rivojlanayotgan embrion homila deyiladi; u yo‘ldosh va kindik orqali ona bilan bog‘lanadi: oziq moddalar va kislorod ona qonidan homilaga o‘tadi, keraksiz mahsulotlar qaytadi. Ona va homila qoni aralashmaydi, moddalar yo‘ldosh devori orqali o‘tadi. Homiladorlik davri hayvon hayotiga bog‘liq: in yoki kovakda bolalaydigan mayda hayvonlarda qisqa, ko‘p ko‘zi yumuq bola tug‘iladi; ochiq joyda yashaydigan tez harakatchan hayvonlarda uzoq, yirik, tez yuradigan 1–2 ta bola tug‘iladi. Sichqon yiliga 5–8 marta, shoxli qoramol bir marta bolalaydi. Sut ona hayvonning sut bezlarida hosil bo‘ladi, so‘rg‘ichlar orqali chiqadi; so‘rg‘ich soni bola soniga bog‘liq: itda 8–10, echkida 2 ta. Sut tarkibida suv, yog‘, uglevod, oqsil, vitamin va mineral tuz bor. Sutemizuvchilar sudralib yuruvchilarga ba’zi belgilari bilan yaqin: skelet, muskullar, ichki organlar o‘xshash, tuban sutemizuvchilar kloakasi bor va tuxum qo‘yadi. Sutemizuvchilarning ajdodlari – tishlari xilma-xil, oyoqlari tanasi ostida joylashgan sudralib yuruvchisimon hayvonlar (terapsidlar) bo‘lib, ular 250 mln yildan ko‘proq oldin yashagan. Birinchi mayda issiqqonli sutemizuvchilar taxminan 200 mln yil oldin paydo bo‘lgan; dinozavrlar qirilib ketgach (taxminan 66 mln yil oldin) sutemizuvchilar butun Yer yuziga keng tarqalgan. Xavfsizlik: sutni faqat qaynatilgan yoki pasterizatsiya qilingan holda iching; yovvoyi hayvonning bolasini «tashlab ketilgan» deb olib kelmang – ona yaqin atrofda bo‘lishi mumkin.