Itning tashqi tuzilishi, skeleti va muskullari
Sutemizuvchilar eng murakkab tuzilgan issiqqonli hayvonlardir: badanini jun qoplaydi, tashqi qulog‘i (quloq suprasi) bor, terisida sut va ter bezlari joylashgan, bolasini sut bilan boqadi, ko‘pchiligi tirik bola tug‘adi, bosh miya po‘stlog‘ida burmalar rivojlangan. Tuzilishi it misolida o‘rganiladi. Itning oyoqlari tana ostida joylashgan, shu sababli tana yerdan ko‘tarilib turadi; yurganda barmoqlariga tayanadi. Boshi harakatchan bo‘yin bilan ulangan, uchinchi qovoq kichik bo‘lib, ko‘zning ichki burchagida yashiringan, quloq suprasi harakatchan. Jun qoplami ikki qavatli: ustki qavat uzun va dag‘al qiltiqlardan, ostki qavat mayin va kalta tuklardan iborat; ostki tuklar orasida havo ko‘p bo‘lgani uchun issiqni saqlaydi. Tuyg‘u vazifasini bajaradigan uzun qillar ham bor. Ko‘pchilik sutemizuvchilarda ter bezlari bor: ter tanani sovitadi va ortiqcha tuzlarni chiqaradi. Itda ter bezlari kam (asosan panjalarida), shuning uchun u issiq havoda og‘zini ochib tez nafas olib soviydi. Barmoqlarning uchida muguz tirnoq yoki tuyoq bo‘ladi. Skeleti bosh, umurtqa pog‘onasi, ko‘krak qafasi, oyoqlar va kamarlardan iborat; miya qutisi yirik. Umurtqa pog‘onasi bo‘yin (7 ta umurtqa), ko‘krak (12–15), bel (itda 6), dumg‘aza (3–4, chanoqqa qo‘shilgan) va dum bo‘limlaridan iborat. Bel umurtqalari harakatchan, shuning uchun tana beldan bukiladi. Itning o‘mrov suyagi rivojlanmagan. Tishlari har xil: ponasimon kurak tishlar, konussimon yirik qoziq tishlar va yassi oziq tishlar; jag‘larning har bir yonidagi bittadan oziq tish yirtqich tishga aylangan. Itning jag‘ muskullari juda kuchli. Xavfsizlik: begona itlarga yaqinlashmang, itning og‘ziga qo‘l tekkizmang, it tishlasa jarohatni sovun va suv bilan yuvib, darhol shifokorga boring (quturishga qarshi emlash kerak bo‘lishi mumkin).
| Umurtqa bo‘limi | Umurtqalar soni |
|---|---|
| bo‘yin | 7 |
| ko‘krak | 12–15 |
| bel (itda) | 6 |
| dumg‘aza | 3–4 (chanoqqa qo‘shilgan) |
Veterinar yosh itning og‘ziga qarab uning yoshini baholaydi: mayda sut tishlari dastlabki oylarda yirikroq doimiy tishlarga almashadi, keyin tishlar asta yeyiladi. Tishlarning turi va holati veterinarga hayvon haqida ko‘p narsa aytadi.
Stomatolog tishlarni davolaydi, veterinar hayvon tishlariga qarab yoshini baholaydi, zoolog tishlarga qarab hayvon ozuqasini aniqlaydi.
Ko‘zgu oldida yoki tilingiz bilan sezib, kurak, qoziq va oziq tishlaringizni toping va bir tomonda har turidan nechtadan borligini sanang. Qo‘lingiz toza bo‘lsin.
Mashq: it, tovuq va kaltakesakni solishtiring (tana qoplag‘ichi, oyoq joylashuvi, tishlar, tana harorati) va jadval to‘ldiring. Xavfsizlik: itni faqat egasi ruxsati va uning yonida kuzating; begona, daydi yoki bola boqayotgan itga yaqinlashmang, qarab turib tikilmang, yugurmang; itni silasangiz, oldin egasidan so‘rang; bilimingizni xonada rasm va modelda sinang.