ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Kaptar skeleti, muskullari va pat qoplami laboratoriyasi

Darslar 46–47 · 2 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
47

5-laboratoriya mashg‘uloti. Qushlarning tashqi tuzilishi va pat qoplami

Darslik: 145-bet
Maqsad5-laboratoriya mashg‘uloti: qushning tashqi tuzilishi va pat qoplamini o‘rganadi.
Yangi so‘zlar
qush tulumi · stuffed bird (museum specimen)lupa · magnifying glassyelpig‘ich · vanepat qoplami · plumage
Tushuntirish

Ishning maqsadi – qushning tashqi tuzilishi va pat qoplami bilan tanishish. Jihoz: qush tulumi, patlar to‘plami, qo‘l lupasi, mikroskop. Avval tulumdan qushning boshi, bo‘yni, qanotlari, dumi va oyoqlarini ko‘ring. Boshda tumshuq, burun teshiklari, ko‘z va quloq teshiklarini toping. Oyoqning quyi qismi tangachalar bilan qoplanganini ko‘ring va barmoqlarini sanang, ularning joylashishiga e’tibor bering. Pat qoplamini tekshiring: patlar tanada qanday joylashgan, eng yirik va eng mayda patlar qayerda. Kontur qoplag‘ich patning uchi, o‘zagi va yelpig‘ichini toping. Lupa yoki mikroskopda yelpig‘ichdagi o‘siqchalarni ko‘ring; yelpig‘ichni ehtiyotkorlik bilan sirpanchiq qilib, 1- va 2-tartib o‘siqchalarni ko‘rish mumkin. Titilgan yelpig‘ichni barmoqlar orasidan o‘tkazing: o‘siqchalar ilgakchalar tufayli yana ulanadi. Pat bilan parni solishtiring va ikkalasini chizing. Oxirida qushlar va sudralib yuruvchilar o‘rtasidagi o‘xshashlikni toping: ikkalasida muguz tangacha, muguz tumshuq (toshbaqa) va tuxum bor. Natijani daftarga yozing: nima ko‘rdim, nimani bildim.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Aeroportda qushlar bilan to‘qnashuvdan keyin topilgan bitta pat lupa ostida o‘rganilib, qaysi qush turi ekani aniqlanadi. Shunga qarab aeroport xodimlari qushlarni haydash yoki yo‘lak yaqinidagi o‘simliklarni o‘zgartirish kabi choralarni ko‘radi. Pat tuzilishini bilish xavfsizlikka xizmat qiladi.

Kim ishlatadi

Aeroport xavfsizligi mutaxassisi qushlarni haydash choralarini rejalashtiradi, ornitolog patdan turni aniqlaydi, ekolog aeroport atrofidagi qush sonini kuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Derazadan ko‘rinadigan biror qushni tanlab, besh kuzatuv yozing: chumchuqqa nisbatan o‘lchami, rangi, tumshug‘i shakli, dumi uzunligi va nima bilan band ekani.

Namunalar
Lupa ostida yelpig‘ich o‘siqchalarini ko‘rish: nozik ilgakchalar uchun katta kattalashtirish kerak bo‘lishi mumkin.
Pat turiTuzilishi
kontur patqattiq o‘zak, yassi yelpig‘ich
paryumshoq, g‘ovak
Pat bilan parni solishtirsangiz: patda qattiq o‘zak va tekis yelpig‘ich, parda yumshoq va g‘ovak.
Sinfda faoliyat

Ish tartibi: o‘qituvchi yoki kattalar rahbarligida bajariladi. Xavfsizlik: faqat toza, dezinfeksiya qilingan o‘quv patlari va tulumlardan foydalaning; tabiatdan topilgan o‘lik qush yoki uning patlariga tegmang. Patni titishda nina o‘rniga qalam uchi yoki o‘qituvchi bergan asbobdan foydalaning; mikroskop oynalarini ehtiyot qiling; ishdan so‘ng qo‘lni sovunlab yuving.

Mashq
1
Qush tanasi qaysi qismlardan iborat?
2
Qush oyog‘ining quyi qismi nima bilan qoplangan?
3
Kontur pat bilan par tuzilishida qanday farq bor?
4
Titilgan pat yelpig‘ichi barmoq orasidan o‘tkazilsa, nima bo‘ladi va nima uchun?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z: sumalak qozoni qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →