Toshbaqalar, timsohlar va qushlarning tashqi tuzilishi

Qushlar uchishga moslashgan issiqqonli hayvonlardir: badani pat bilan o‘ralgan, skeleti yengil, qo‘llari o‘rnida qanot, tishsiz jag‘lari esa muguz tumshuqqa aylangan. Tana harorati tashqi muhitga bog‘liq emas, yuragi to‘rt kamerali, nafas olishda o‘pka bilan havo xaltachalari qatnashadi, tuxum qo‘yib ko‘payadi. Bu belgilarni ko‘k kaptarda ko‘rib chiqamiz. Kaptarning gavdasi bosh, bo‘yin, tana va oyoqlardan iborat. Yumaloq boshi uzun harakatchan bo‘yin orqali tanaga ulangan; tumshuq ustida burun teshigi, boshning yon tomonida ko‘zlar va quloq teshiklari bor. Qanot yoyilganda ko‘tarish yuzasini hosil qiladi; uning skeleti yelka, bilak va panja suyaklaridan iborat. Oyoqning pastki qismi va barmoqlar muguz tangachali dag‘al teri bilan qoplangan, qush faqat oyog‘iga tayanib yuradi. Patlar kontur va par turlariga bo‘linadi. Kontur patlar qoplag‘ich (tana), qoqish (qanot), boshqarish (dum) va momiq patlarga ajraladi. Patda ingichka qattiq o‘zak va ikki yonida yelpig‘ich bor; yelpig‘ich ikki marta shoxlanadigan o‘siqchalardan tuzilgan, yondosh o‘siqchalar mayda ilgakchalar bilan ulangan, shuning uchun u yengil, egiluvchan va havo o‘tkazmaydi. Uchganda qoqish va boshqarish patlari cherepitsadek bir-birining ustiga tushadi. Momiq patlar yumshoq, g‘ovak, 2-tartib o‘siqchalari yo‘q; suv qushlarida par ham bor, u issiqni yaxshi saqlaydi. Tullaganda eski patlar to‘kilib, yangisi hosil bo‘ladi. Qushlar terisida bezlar kam rivojlangan, ko‘pchilik qushlarda dumg‘aza bezi bor, suv qushlarida u ayniqsa yaxshi rivojlangan: u yog‘ ishlab chiqaradi, qush patlarini yog‘lab, suv o‘tkazmaydigan qiladi. Patlar, tumshuq va tirnoq muguz, oyoq tangachalari sudralib yuruvchilar tangachasiga o‘xshaydi.