Suvda hamda quruqlikda yashovchilarning ko‘payishi, rivojlanishi va xilma-xilligi
Bahorda baqalar uyg‘onadi, erkaklar baland sayraydi. Urg‘ochi suvga 5000–10 000 tagacha tuxum tashlaydi, erkagi ularga urug‘ suyuqligini to‘kadi – urug‘lanish tashqarida, suvda. Tuxumdan itbaliq chiqadi: baliqchaga o‘xshaydi, dumi bor, tashqi (keyin ichki) jabra bilan nafas oladi, yuragi ikki kamerali, bitta doira. Rivojlanishda avval orqa, keyin oldingi oyoqlar paydo bo‘ladi, jabra o‘pka bilan almashadi, qon aylanish qayta quriladi, dum yo‘qoladi va yosh baqa quruqlikka chiqadi; bu – metamorfoz. Baqalar uch yilda voyaga yetadi. Sinfda ming-minglab tur bor (hozirgi hisob bo‘yicha 8000 dan ortiq), ular dumsizlar (baqa, qurbaqa) va dumlilar (triton, salamandra) turkumlariga bo‘linadi; dumlilar O‘zbekistonda uchramaydi. Yashil qurbaqa kechasi faol, terisi dag‘al va sassiq zaharli suyuqlik ishlab chiqaradi, tuxumini shoda qilib qo‘yadi. Qurbaqa va baqa zararkunanda hasharotlarni yeb foyda keltiradi. Suvda hamda quruqlikda yashovchilar panjaqanotli baliqlardan taxminan 370 mln yil oldin (devon davrida) kelib chiqqan.
Ba’zi mamlakatlarda bahorda toshbaqa va qurbaqalar suvga tuxum qo‘yish uchun yo‘lni kesib o‘tadi. Shu joylarda yo‘l belgilari qo‘yiladi va maxsus o‘tish joylari quriladi, shunda ko‘plab jonivorlar saqlanadi. Amfibiyalarning rivojlanishini bilish ularni muhofaza qilishga yordam beradi.
Yovvoyi tabiat xodimi amfibiyalarni muhofaza qiladi, yo‘l rejalashtiruvchisi hayvonlar o‘tish joylarini loyihalaydi, biolog rivojlanish bosqichlarini o‘rganadi.
Uyingiz yaqinida baqa tuxum qo‘yishi mumkin bo‘lgan uchta joyni va unga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan uchta narsani yozing. Suvga yaqinlashmang, faqat tasavvur qiling.
Rasm: baqaning rivojlanish bosqichlarini tartib bilan chizing (tuxum – itbaliq – oyoqli itbaliq – yosh baqa – baqa). Xavfsizlik: tuxum yoki itbaliqlarni suv havzasidan olib kelmang va ko‘lmakda o‘ynamang; amfibiyalarga tegsangiz, qo‘lni sovunlab yuving.