☰ Mundarija · Tarix

Qadimgi Hindiston

Darslar 16–17 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
17

Miloddan avvalgi I ming yillikda Hindiston

Darslik: 65–67-betlar
MaqsadMil. avv. I ming yillikda Hindiston davlatlari, Maurya davlati, hindlarning ilmiy yutuqlari va buddaviylik haqida bilish.
Yangi so‘zlar
Maurya davlati · the Maurya statesanskrit · Sanskritbuddaviylik · BuddhismAshoka · Ashoka
Tushuntirish

Mil. avv. VII–VI asrlarda Hindistonda Magadha, Koshala, Malla kabi bir necha davlat paydo bo‘ldi. Makedoniyalik Aleksandr O‘rta Osiyodan so‘ng Panjobga bostirib kirdi (mil. avv. 327–325); mahalliy aholi qattiq qarshilik ko‘rsatdi, charchagan qo‘shin oldinga yurishni istamadi va Aleksandr qaytib ketdi. Shundan keyin sarkarda Chandragupta Shimoliy Hindistondagi davlatlarni birlashtirib, Maurya davlatiga asos soldi (taxminan mil. avv. 321); poytaxti Pataliputra. Mil. avv. III asrda podsho Ashoka davrida Maurya eng yuksak darajaga erishdi; Ashoka keyinchalik buddaviylikni qo‘llab-quvvatladi. Hindistonda matematika va astronomiya rivojlandi: o‘nlik sanoq tizimi va nol tushunchasi shakllandi, hind raqamlari arablar orqali dunyoga tarqaldi (shuning uchun ularni «arab raqamlari» deymiz). Shaxmat (chaturanga) ham Hindistonda paydo bo‘lgan; shakar shakarqamishdan olingan. Qadimiy sanskrit tilida «Mahabharata» va «Ramayana» dostonlari yozilgan. Mil. avv. VI asrda shahzoda Siddhartha Gautama (Budda — «ma’rifat topgan») buddaviylikka asos soldi. U insonning azobi istaklardan kelib chiqadi, shuning uchun yolg‘on gapirmaslik, zo‘ravonlik qilmaslik va istaklardan voz kechish kerak deb o‘rgatgan.

Namunalar
Hind raqamlari (0, 1, 2, … 9) → arablar orqali → butun dunyo («arab raqamlari»).
Chandragupta (Maurya asoschisi, ≈321) → Ashoka (III asr) — Pataliputra poytaxt.
Sinfda faoliyat

«Nolsiz hisob»: bolalar nol belgisidan foydalanmay 100 yoki 205 sonini yozishga urinib, nolning ahamiyatini his qiladi.

Mashq
1
Maurya davlatiga kim asos solgan va poytaxti qayer?
2
Hindlarning uchta ixtiro yoki yutug‘ini ayting.
3
Budda kim va uning ta’limotining mohiyati nima?
4
Nima uchun hind raqamlari «arab raqamlari» deb ataladi?