ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Qadimgi Hindiston

Darslar 16–17 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
17

Miloddan avvalgi I ming yillikda Hindiston

Darslik: 65–67-betlar
MaqsadMil. avv. I ming yillikda Hindiston davlatlari, Maurya davlati, hindlarning ilmiy yutuqlari va buddaviylik haqida bilish.
Yangi so‘zlar
Maurya davlati · the Maurya statesanskrit · Sanskritbuddaviylik · BuddhismAshoka · Ashoka
Tushuntirish

Mil. avv. VII–VI asrlarda Hindistonda Magadha, Koshala, Malla kabi bir necha davlat paydo bo‘ldi. Makedoniyalik Aleksandr O‘rta Osiyodan so‘ng Panjobga bostirib kirdi (mil. avv. 327–325); mahalliy aholi qattiq qarshilik ko‘rsatdi, charchagan qo‘shin oldinga yurishni istamadi va Aleksandr qaytib ketdi. Shundan keyin sarkarda Chandragupta Shimoliy Hindistondagi davlatlarni birlashtirib, Maurya davlatiga asos soldi (taxminan mil. avv. 321); poytaxti Pataliputra. Mil. avv. III asrda podsho Ashoka davrida Maurya eng yuksak darajaga erishdi; Ashoka keyinchalik buddaviylikni qo‘llab-quvvatladi. Hindistonda matematika va astronomiya rivojlandi: o‘nlik sanoq tizimi va nol tushunchasi shakllandi, hind raqamlari arablar orqali dunyoga tarqaldi (shuning uchun ularni «arab raqamlari» deymiz). Shaxmat (chaturanga) ham Hindistonda paydo bo‘lgan; shakar shakarqamishdan olingan. Qadimiy sanskrit tilida «Mahabharata» va «Ramayana» dostonlari yozilgan. Mil. avv. VI asrda shahzoda Siddhartha Gautama (Budda — «ma’rifat topgan») buddaviylikka asos soldi. U insonning azobi istaklardan kelib chiqadi, shuning uchun yolg‘on gapirmaslik, zo‘ravonlik qilmaslik va istaklardan voz kechish kerak deb o‘rgatgan.

mil. avv. 327–325Iskandar Panjobdamil. avv. 321Maurya davlati (taxminan)mil. avv. III asrAshoka
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf kutubxonaga topshirish uchun 30 ta eski qoralama varaqni sanadi. Bolalar ularni o‘nta-o‘ntadan uyumga ajratib, uch uyum chiqqanini ko‘rdi va sanoqni darrov tekshirdi. O‘nlab sanash hindlarda shakllangan o‘nlik sanoq tizimiga asoslanadi.

Kim ishlatadi

Kassir pullarni o‘nlab va yuzlab sanaydi, ombor xodimi mahsulotni o‘nta-o‘ntadan qadoqlaydi, o‘qituvchi kichik bolalarga sanashni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qo‘lingizdagi 30 ta mayda narsani (tosh yoki qog‘oz parchalari) o‘nta-o‘ntadan uyumga ajratib sanang va nechta uyum chiqqanini yozing.

Namunalar
Hind raqamlari (0, 1, 2, … 9) → arablar orqali → butun dunyo («arab raqamlari»).
Chandragupta (Maurya asoschisi, ≈321) → Ashoka (III asr) — Pataliputra poytaxt.
Sinfda faoliyat

«Nolsiz hisob»: bolalar nol belgisidan foydalanmay 100 yoki 205 sonini yozishga urinib, nolning ahamiyatini his qiladi.

Mashq
1
Maurya davlatiga kim asos solgan va poytaxti qayer?
2
Hindlarning uchta ixtiro yoki yutug‘ini ayting.
3
Budda kim va uning ta’limotining mohiyati nima?
4
Nima uchun hind raqamlari «arab raqamlari» deb ataladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka tagiga qaysi taxta?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →