O‘zbekiston iqlimining o‘ziga xos jihatlari
Ob-havo – ma’lum joy va vaqtdagi havoning holati (bugun yomg‘ir yog‘yapti). Iqlim – shu joyning ko‘p yillik o‘rtacha ob-havo tartibi. O‘zbekiston okean va dengizlardan uzoq, Yevrosiyo ichida bo‘lgani uchun iqlimi kontinental: osmon ko‘pincha ochiq, yoz uzoq va jazirama, qish shu kenglik uchun sovuqroq, yillik yog‘in kam, bug‘lanish katta, sutkalik va yillik harorat farqi katta. Mamlakatda to‘rt fasl aniq ko‘rinadi. Darslikda fasllar sutkalik o‘rtacha harorat bo‘yicha belgilanadi: qish – +5 °C dan past, bahor – +5 dan +20 °C gacha ko‘tarilgan davr, yoz – +20 °C dan yuqori, kuz – +20 dan +5 °C gacha pasaygan davr. Yillik yog‘inning taxminan 30% i qishda, 40% i bahorda, 10% i yozda, 15–20% i kuzda yog‘adi. Tekislikda iyul o‘rtacha harorati taxminan +26...+32 °C, Termizda +50 °C ga yaqin issiq qayd etilgan, shimoli-g‘arbda qishda –30 °C dan pastga tushgan paytlar bo‘ladi. Fasllar Yer o‘qining qiyaligi (taxminan 23,5°) tufayli Yerning Quyosh atrofida aylanishida hosil bo‘ladi.
| Fasl | Sutkalik o‘rtacha harorat |
|---|---|
| Qish | +5 °C dan past |
| Bahor | +5 dan +20 °C gacha ko‘tariladi |
| Yoz | +20 °C dan yuqori |
| Kuz | +20 dan +5 °C gacha pasayadi |
Issiq yozi va sovuq qishi bor yurtda an’anaviy uylarning devori qalin qilinadi, hovlida esa daraxt yoki uzumzor soya beradi. Qalin devor yozda salqinni, qishda issiqni uzoqroq saqlaydi. Binolar iqlimga mos qurilgani shunday ko‘rinadi.
Me’mor binoni joy iqlimiga moslab loyihalaydi, dehqon ekinlarni mavsumga qarab tanlaydi, energetik qish va yoz yuklamasiga tayyorgarlik ko‘radi.
Uyda kattalardan yozda xonalarni salqin, qishda iliq saqlash uchun qanday usullar borligini so‘rab, bittasini yozib oling.
Iqlim kundaligi: 5 kun davomida har kuni bir vaqtda ob-havo holatini (bulut, harorat, shamol, yog‘in) yozib boring va ob-havo qisqa vaqt ichida o‘zgarishini ko‘ring; so‘ng yilning to‘rt faslini rasm bilan «iqlim» sifatida tavsiflang. Xavfsizlik: jazirama kunlarda boshni yopib, ko‘p suv iching; Quyoshga qaramang; momaqaldiroqda daraxt ostida turmang.