Amaliy mashg‘ulot. Relyefning xaritalarda gorizontallar bilan tasvirlanishi
Gorizontallar – xaritada mutlaq balandligi bir xil bo‘lgan nuqtalarni tutashtiruvchi chiziqlar. Ular bilan relyef (tepalik, botiq, jar) tasvirlanadi. Qo‘shni gorizontallar orasidagi balandlik farqi bir xil bo‘ladi (masalan, har 10 yoki 20 m); xaritaning masshtabi va relyef notekisligiga qarab tanlanadi. Bergshtrix – gorizontalga qo‘yiladigan, yonbag‘ir qaysi tomonga pasayishini ko‘rsatuvchi qisqa chiziqcha. Tepalikda bergshtrixlar tashqariga, botiqda ichkariga qaragan bo‘ladi. Gorizontallar qancha zich (yaqin) joylashsa, yonbag‘ir shuncha tik; ular siyrak bo‘lsa, yonbag‘ir yotiq. Gorizontallar orasini balandlikka qarab rangga bo‘yash relyefni o‘qishni osonlashtiradi: past joylar yashil, balandlashgan sari och va to‘q jigarrang; suv chuqurligi esa ko‘kning to‘qlashuvi bilan ko‘rsatiladi. Bergshtrix bo‘lmasa, ichki gorizontal raqami tashqisidan katta bo‘lsa – tepalik, kichik bo‘lsa – botiq.
Model: rangli qalin qog‘ozdan ikkita konus yasang (biri tik, biri yotiq), tepasini plastilin bilan qoplang va ikkalasini shaffof plastik idishga qo‘ying. Idishga har safar 200 ml suv quyib, har safar konuslardagi suv sathini marker bilan belgilang. Konusga yuqoridan qarab belgilangan chiziqlar – gorizontallar. Tik konusda chiziqlar zichroq bo‘ladi. Xavfsizlik: suvni to‘kmang (sirpanish xavfi), plastilinni og‘izga olmang, ishdan keyin qo‘lni yuving.