☰ Mundarija · Ona tili

Bo‘g‘in, urg‘u, so‘z ma’nosi va matn

Darslar 5–7 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
7

Matn va mavzu

Darslik: 11–12-betlar
MaqsadMatn nima ekanini, matn mavzusi va sarlavhasini aniqlay olish.
Yangi so‘zlar
matn · textmavzu · topicsarlavha · titleasosiy fikr · main idea
Tushuntirish

Mazmun jihatdan ham, grammatik jihatdan ham o‘zaro bog‘langan, bir mavzuni ifodalovchi gaplar yig‘indisi matn deyiladi. Mavzu — matnda nima haqida gapirilayotgani. Matnning sarlavhasi mavzuni yoki asosiy fikrni qisqa aytadi. Matndagi gaplar o‘zaro takror, ma’nodosh so‘z, olmosh, bog‘lovchi va so‘z tartibi yordamida bog‘lanadi. Bitta-ikkita bog‘lanmagan gap matn bo‘lolmaydi. Matnda har bir gap oldingisidan keyin mantiqan kelishi kerak.

Namunalar
«Kuz». Kuz keldi. U daraxtlarni sariq rangga bo‘yadi. Bog‘larda hosil yig‘ildi. — Mavzu: kuz fasli; «u» olmoshi «kuz»ni takrorlamay bog‘lab turibdi.
Bog‘lanmagan gaplar: Men non yedim. Samarqand — shahar. Yomg‘ir yog‘di. — Bu matn emas.
Sinfda faoliyat

«Sarlavha tanlov»: o‘qituvchi 3–4 gapli matn o‘qiydi, guruhlar eng mos sarlavha o‘ylab topadi va tanlovini izohlaydi.

Mashq
1
Matn deb nimaga aytiladi?
2
Matn mavzusi nima?
3
«Bahor keldi. U tabiatni uyg‘otdi. Bog‘larda gullar ochildi.» Matnga sarlavha qo‘ying.
4
Nima uchun «Men non yedim. Toshkent — poytaxt.» matn emas?