ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Afrikaning iqlimi va ichki suvlari

Darslar 18–20 · 3 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
20

Afrikaning ichki suvlari

Darslik: 22- §, 51–52-betlar
MaqsadAfrikaning ichki suvlarini — daryolar, ko‘llar, yerosti suvlari va havzalarini — tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Nil · the NileKongo · the Congosharshara · waterfalloqmas ko‘l · closed (endorheic) lake
Tushuntirish

Afrikaning ichki suvlari Atlantika va Hind okeani havzalariga hamda berk havzaga bo‘linadi. Nil — dunyodagi eng uzun daryolardan biri (taxminan 6 650 km): Oq Nil Viktoriya ko‘lidan, Ko‘k Nil Efiopiya tog‘ligidan boshlanadi, ular Xartumda qo‘shilib, O‘rta dengizga quyilish joyida katta delta hosil qiladi. Vatandoshimiz Ahmad al-Farg‘oniy (IX asr) Nil suv sathini o‘lchaydigan «nilometr»ni qurgan. Kongo uzunligi bo‘yicha Afrikada ikkinchi (taxminan 4 700 km), lekin sersuvligi va havzasi bo‘yicha birinchi; dunyoda sersuvligi bo‘yicha Amazonkadan keyin ikkinchi, ekvatorni ikki marta kesib o‘tadi va yil bo‘yi suvga to‘la, delta hosil qilmaydi. Niger, Oranj Atlantika havzasiga; Zambezi va Limpopo Hind okeani havzasiga kiradi. Zambezidagi Viktoriya sharsharasi (eni taxminan 1 700 m, balandligi taxminan 108 m) dunyodagi eng yirik sharsharalardan biri. Katta ko‘llar: Viktoriya (Afrikadagi eng katta, tektonik botiqda), Tanganika va Nyasa (yer yorig‘ida, chuqur); Chad, Rudolf (Turkana) oqmas ko‘llar. Chad ko‘li so‘nggi o‘n yilliklarda sezilarli kichrayib ketgan. Qurg‘oqchil hududlarda yerosti suvlari yagona suv manbayi bo‘lishi mumkin.

NilKongoNigerZambeziOrangeLimpopoViktoriyaChad
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalladagi sug‘orish ariqchasida suv miqdori fasl bo‘yicha o‘zgaradi: bahorda ko‘p, yozning oxirida kam. Suv sathiga qarab odamlar dalani qachon va qancha sug‘orishni kelishadi. Katta daryo bo‘yida yashovchilar ham ekin va yo‘l ishlarini daryoning yillik o‘zgarishiga qarab rejalaydi.

Kim ishlatadi

Gidrolog suv sathini kuzatadi, dehqon sug‘orish vaqtini tanlaydi, elektr stansiyasi xodimi suv miqdoriga qarab ishni boshqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingizga suv qayerdan kelishini (daryo, quduq, suv ombori) oiladan so‘rang va qog‘ozga manbadan uygacha bo‘lgan yo‘lni kichik sxema bilan chizing.

Namunalar
Nil: Oq Nil (Viktoriya ko‘li) + Ko‘k Nil (Efiopiya tog‘ligi) → Xartum → Misr → O‘rta dengiz deltasi.
Chad ko‘li oqmas: unga Shari daryosi quyiladi, lekin undan hech qaysi daryo oqib chiqmaydi; yog‘ingarchilikda ko‘l maydoni ikki baravar ortishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Daryo yo‘li»: bo‘sh xaritada Nil, Kongo, Niger, Zambezi daryolarini turli rangda chizib, boshlanishi va quyilish joyini belgilang.

Mashq
1
Afrikaning qaysi daryosi eng uzun va qaysi biri eng sersuv?
2
Nil taxminan 6 650 km, Kongo taxminan 4 700 km. Nil necha km uzunroq?
0200040006000800066504700NilKongoUzunligi, km
3
Viktoriya sharsharasi eni 1 700 m, balandligi 108 m. Eni balandligidan necha metr ko‘p?
4
Nima uchun Kongo daryosi yil davomida bir xilda sersuv?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxonaga qaysi yo‘ldanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →