☰ Mundarija · Geografiya

Afrikaning iqlimi va ichki suvlari

Darslar 18–20 · 3 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
19

Afrikaning iqlim mintaqalari

Darslik: 21- §, 49–50-betlar
MaqsadAfrikaning iqlim mintaqalarini va ularning xususiyatlarini aytib berish.
Yangi so‘zlar
ekvatorial mintaqa · equatorial zonesubekvatorial mintaqa · subequatorial zonesamum · simoom (hot desert wind)O‘rta dengiz iqlimi · Mediterranean climate
Tushuntirish

Afrikada yettita iqlim mintaqasi bor: bitta ekvatorial, ikkitadan subekvatorial, tropik va subtropik. Ekvatorial mintaqa Kongo havzasining bir qismi va Gvineya qo‘ltig‘i sohilini egallaydi: yil bo‘yi harorat taxminan +26 °C, yog‘in ko‘p va bir tekis (ayrim joylarda 10 000 mm gacha), yilning bitta fasli — yoz. Har kuni ertalab quyoshli, tushga yaqin bulut, tushdan keyin jala yog‘adi. Subekvatorial mintaqa ekvatorial mintaqani shimol va janubdan o‘rab, taxminan 15–20° kengliklargacha boradi; bu yerda ikki fasl aniq: sernam yoz va quruq qish. Tropik mintaqa Sahroyi Kabirning katta qismini egallaydi — dunyodagi eng issiq va quruq iqlim: yozda tuproq yuzasi +70–80 °C gacha qiziydi, havo +40–45 °C, kechasi 0 °C gacha soviydi; vaqt-vaqti bilan issiq samum va hamsin shamollari qum bo‘ronini keltiradi. Janubiy yarimsharda ham tropik mintaqa bor. Subtropik mintaqa Afrikaning chekka shimoli va janubida: yozda tropik, qishda mo‘tadil havo hukmron; shimoli-g‘arb va janubi-g‘arbda O‘rta dengiz iqlimi (yoz quruq, qish nam), janubi-sharqiy sohilda yog‘in yil bo‘yi yog‘adi.

Namunalar
Kongo havzasida har kuni tushdan keyin jala yog‘adi; Sahroyi Kabirda esa bir necha yil umuman yog‘in bo‘lmasligi mumkin.
Subekvatorial mintaqada sernam yoz va quruq qish bor: o‘rmon-savanna shu yerda shakllanadi.
Sinfda faoliyat

«Iqlim mintaqalari paneli»: har bir guruh bitta mintaqa uchun «ob-havo ma’lumoti» (harorat, yog‘in, fasllar) tayyorlab, boshqa guruhlarga o‘qib beradi; ular qaysi mintaqa ekanini topadi.

Mashq
1
Afrikadagi iqlim mintaqalarini sanang.
2
Afrikada 1 ta ekvatorial va 2 tadan subekvatorial, tropik, subtropik mintaqa bor. Jami nechta mintaqa?
3
Sahroyi Kabirda tuproq yuzasi +75 °C, kechasi havo 0 °C bo‘lsa, ular orasidagi farq necha daraja?
4
Nima uchun ekvatorial mintaqada yil bo‘yi o‘simliklar o‘sishda davom etadi?