ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Afrikaning iqlimi va ichki suvlari

Darslar 18–20 · 3 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
19

Afrikaning iqlim mintaqalari

Darslik: 21- §, 49–50-betlar
MaqsadAfrikaning iqlim mintaqalarini va ularning xususiyatlarini aytib berish.
Yangi so‘zlar
ekvatorial mintaqa · equatorial zonesubekvatorial mintaqa · subequatorial zonesamum · simoom (hot desert wind)O‘rta dengiz iqlimi · Mediterranean climate
Tushuntirish

Afrikada yettita iqlim mintaqasi bor: bitta ekvatorial, ikkitadan subekvatorial, tropik va subtropik. Ekvatorial mintaqa Kongo havzasining bir qismi va Gvineya qo‘ltig‘i sohilini egallaydi: yil bo‘yi harorat taxminan +26 °C, yog‘in ko‘p va bir tekis (ayrim joylarda 10 000 mm gacha), yilning bitta fasli — yoz. Har kuni ertalab quyoshli, tushga yaqin bulut, tushdan keyin jala yog‘adi. Subekvatorial mintaqa ekvatorial mintaqani shimol va janubdan o‘rab, taxminan 15–20° kengliklargacha boradi; bu yerda ikki fasl aniq: sernam yoz va quruq qish. Tropik mintaqa Sahroyi Kabirning katta qismini egallaydi — dunyodagi eng issiq va quruq iqlim: yozda tuproq yuzasi +70–80 °C gacha qiziydi, havo +40–45 °C, kechasi 0 °C gacha soviydi; vaqt-vaqti bilan issiq samum va hamsin shamollari qum bo‘ronini keltiradi. Janubiy yarimsharda ham tropik mintaqa bor. Subtropik mintaqa Afrikaning chekka shimoli va janubida: yozda tropik, qishda mo‘tadil havo hukmron; shimoli-g‘arb va janubi-g‘arbda O‘rta dengiz iqlimi (yoz quruq, qish nam), janubi-sharqiy sohilda yog‘in yil bo‘yi yog‘adi.

MintaqaBelgisi
Ekvatorial+26 °C, kuchli yog‘in, bitta fasl
Subekvatorialnam yoz, quruq qish
TropikSahara: eng issiq va quruq
SubtropikO‘rtayer dengizi iqlimi: quruq yoz, nam qish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Choy va kofe O‘zbekistonning quruq iqlimida o‘smaydi: ularga issiq va yog‘ini ko‘p joy kerak. Shuning uchun choy iqlimi butunlay boshqacha yurtdan keladi. Bola iqlim nima qayerda o‘sishini belgilashini va bozorga uzoqdan mahsulot kelishini tushunadi.

Kim ishlatadi

Dehqon issiq iqlimga mos ekin tanlaydi, oziq-ovqat import qiluvchi kelib chiqish joyini tekshiradi, sayohat agenti mavsum bo‘yicha maslahat beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi choy, kofe yoki shirinlik qadog‘ida «ishlab chiqarilgan mamlakat» yozuvini toping (agar yo‘q bo‘lsa, boshqa mahsulot oling), uni atlasda toping va iqlimi qanday ekanini ayting.

Namunalar
Kongo havzasida har kuni tushdan keyin jala yog‘adi; Sahroyi Kabirda esa bir necha yil umuman yog‘in bo‘lmasligi mumkin.
Subekvatorial mintaqada sernam yoz va quruq qish bor: o‘rmon-savanna shu yerda shakllanadi.
Sinfda faoliyat

«Iqlim mintaqalari paneli»: har bir guruh bitta mintaqa uchun «ob-havo ma’lumoti» (harorat, yog‘in, fasllar) tayyorlab, boshqa guruhlarga o‘qib beradi; ular qaysi mintaqa ekanini topadi.

Mashq
1
Afrikadagi iqlim mintaqalarini sanang.
2
Afrikada 1 ta ekvatorial va 2 tadan subekvatorial, tropik, subtropik mintaqa bor. Jami nechta mintaqa?
3
Sahroyi Kabirda tuproq yuzasi +75 °C, kechasi havo 0 °C bo‘lsa, ular orasidagi farq necha daraja?
4
Nima uchun ekvatorial mintaqada yil bo‘yi o‘simliklar o‘sishda davom etadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxonaga qaysi yo‘ldanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →