Afrika: geografik o‘rni, tuzilishi va relyefi

Afrika — qadimgi Gondvana materigining bo‘lagi; materikning asosiy qismi qadimgi platforma ustida joylashgan, shuning uchun tekisliklar va yassi tog‘liklar ko‘p, zilzila kam. Shimoli-g‘arbda Yevrosiyo plitasi bilan to‘qnashgan joyda Atlas burmali tog‘lari ko‘tarilgan (eng baland cho‘qqisi Tubkal, taxminan 4 167 m). Sharqda Sharqiy Afrika yer yorig‘i (uzunligi taxminan 6 500 km) o‘tadi: unda chuqur ko‘llar (Tanganika, Nyasa), harakatdagi vulqonlar va zilzilalar bor; olimlar uning sharqiy qismi kelajakda Afrikadan ajralib ketishi mumkin deb taxmin qiladi. Foydali qazilmalar: olmos (Afrika yetakchi mintaqalardan biri), oltin, mis («mis mintaqasi» Zambiya va KDR chegarasida), kobalt, uran, xrom, temir, marganes; cho‘kindi hududlarda neft, gaz, fosforit, toshko‘mir. Relyef ikki qismga bo‘linadi: «past» Afrika (shimol va g‘arb, balandligi asosan 1 000 m gacha: Sahroyi Kabir, Kongo botig‘i, Axaggar, Tibesti) va «baland» Afrika (sharq va janub: Efiopiya tog‘ligi, Sharqiy va Janubiy Afrika yassi tog‘liklari). Eng baland nuqta — Kilimanjaro vulqoni (5 895 m), undan keyin Keniya (5 199 m); eng past nuqta — Assal ko‘li (taxminan –155 m); «past» Afrikada eng past joy — Kattara botig‘i (–133 m).