ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Sharqiy va Janubiy Osiyo

Darslar 63–64 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
64

Janubiy Osiyo

Darslik: 66- §, 147–148-betlar
MaqsadJanubiy Osiyoning uch qismini — Himolay, Hind–Gang pasttekisligi va Hindiston yarimorolini — tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Himolay · the HimalayasHind–Gang pasttekisligi · Indo-Gangetic PlainG‘arbiy va Sharqiy Gatt · Western and Eastern GhatsTar cho‘li · Thar Desert
Tushuntirish

Janubiy Osiyo Yevrosiyoning janubida joylashgan va uch xil qismdan iborat: Himolay tog‘lari, Hind–Gang pasttekisligi va Hindiston yarimoroli. Himolay «qorlar makoni» degan ma’noni beradi; u Tibet tog‘ligi bilan Hind–Gang pasttekisligi orasida taxminan 2 400 km ga, eni 200–300 km ga cho‘zilgan, o‘rtacha balandligi taxminan 6 000 m. Himolayda 8 000 m dan baland 10 ta cho‘qqi bor (darslikda 11 ta deyilgan); eng balandi Jomolungma (8 848 m). U yosh, alp burmalanishida hosil bo‘lgan tog‘ va seysmik faol mintaqada joylashgan, kuchli zilzilalar bo‘lib turadi. Musson ta’siri kuchli: etaklarda botqoqli teraya, undan yuqorida doimiy yashil o‘rmonlar, butazorlar, o‘tloqlar, qor va muzliklar. Himolay ayig‘i, tog‘ qo‘yi, yovvoyi yak yashaydi. Janubda uzunligi taxminan 3 000 km bo‘lgan Hind–Gang pasttekisligi: Hind vodiysida tropik, Gang vodiysida subekvatorial musson iqlimi. Gang quyi oqimida yog‘in 2 500 mm gacha, toshqinlar bo‘ladi; Hindning sharqidagi Tar cho‘lida esa yiliga atigi 100–150 mm. Gang va Braxmaputra deltasida mangra o‘rmonlari bor. Hindiston yarimorolining asosi qadimgi Hind platformasi; unda temir, marganes, oltin, olmos, ko‘mir bor. Eng baland joyi Anaymudi (taxminan 2 695 m), g‘arbiy va sharqiy chekkalarida G‘arbiy va Sharqiy Gatt tog‘lari. Iqlimi subekvatorial musson: iyunda harorat +40 °C dan oshadi. G‘arbiy Gattda nam tropik o‘rmonlar, markazda savanna, deltalarda mangra o‘sadi.

HimolayGangHindEverestAnamudiTar cho‘li
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uydagi paxta matodan tikilgan ko‘ylak paxta o‘sadigan issiq tekisliklardan, masalan, Hind-Gang tekisligi va bizning vodiylardan kelishi mumkin. Paxta issiq va yetarli suv bor joyda yaxshi pishadi. Kiyimning yorlig‘i uning dalasigacha bo‘lgan yo‘lni ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Paxtakor ekin parvarishlaydi, to‘qimachilik ishchisi matoni to‘qiydi, savdogar mahsulotni boshqa mamlakatga yetkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingizdagi uchta kiyim yorlig‘ini ko‘rib, qaysi biri o‘simlikdan (masalan, paxta) olinganini belgilang va qayerda ishlab chiqarilganini yozing.

Namunalar
0200040006000800010 00088482695EverestAnamudiBalandlik, m
Jomolungma 8 848 m, Anaymudi 2 695 m: farq 8 848 − 2 695 = 6 153 m.
Gang quyi oqimida yog‘in 2 500 mm, Tar cho‘lida 100–150 mm: 15–25 baravar farq.
Sinfda faoliyat

«Uch qism»: qog‘ozni uchga bo‘ling: Himolay, Hind–Gang, Hindiston yarimoroli; har bir qismga relyef, iqlim va bitta hayvon yoki o‘simlik yozing.

Mashq
1
Himolay so‘zi nimani anglatadi?
2
Jomolungma 8 848 m, Anaymudi 2 695 m. Farq necha metr?
3
Hind–Gang pasttekisligida qanday daryolar oqadi?
4
Nima uchun Hindning sharqida Tar cho‘li paydo bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSahna gulchambarini ta’mirlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →