Yevrosiyo hududining tabiiy geografik o‘lkalarga bo‘linishi
Tabiiy geografik rayonlashtirish — materikni tabiiy sharoiti bilan farq qiladigan qismlarga ajratish. Yevrosiyo katta va tabiati xilma-xil bo‘lgani uchun uni bo‘lishda kenglik zonalligi, balandlik mintaqalari va okeandan uzoqlik e’tiborga olinadi. Darslikda Yevrosiyo 14 ta yirik o‘lkaga bo‘lingan. Yevropada to‘rtta: Shimoliy Yevropa, O‘rta Yevropa, Janubiy Yevropa va Sharqiy Yevropa. Osiyoda o‘nta: G‘arbiy Sibir, Sharqiy Sibir, Uzoq Sharq, Janubi-g‘arbiy Osiyo, Old Osiyo, O‘rta Osiyo, Markaziy Osiyo, Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo va Janubi-sharqiy Osiyo. Bu o‘lkalar yana kichikroq oblastlarga bo‘linadi. Ular orasida O‘zbekiston joylashgan O‘rta Osiyo o‘lkasi o‘ziga xos noyob tabiati bilan ajralib turadi: rus olimi I. V. Mushketov uni Yevrosiyo ichidagi alohida go‘zal tabiatli o‘lka deb baholagan. Uning tabiati haqida 7-sinfda batafsil o‘rganasiz. Xaritada o‘lka chegaralarini aniqlash uchun tog‘lar, daryolar, iqlim va tabiat zonalarini taqqoslash kerak. Masalan, Sharqiy Yevropa — keng tekislik, Markaziy Osiyo — baland tog‘lar va cho‘llar, Janubiy Osiyo — Himolay, Hind-Gang pasttekisligi va Hindiston yarimoroli.
| Qism | Yirik tabiiy hududlar |
|---|---|
| Yevropa (4) | Shimoliy, Markaziy, Janubiy, Sharqiy Yevropa |
| Osiyo (10) | G‘arbiy Sibir, Sharqiy Sibir, Uzoq Sharq, Janubi-G‘arbiy Osiyo, G‘arbiy Osiyo, O‘rta Osiyo, Ichki (Markaziy) Osiyo, Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo |
Ob-havo xabarida (televizor, radio yoki telefonda) ob-havo «shimoli-g‘arb», «tog‘ oldi» va «cho‘l» kabi hududlar bo‘yicha alohida aytiladi, chunki tabiati o‘xshash joylarning ob-havosi ham o‘xshash bo‘ladi. Yevrosiyoni 14 ta mintaqaga bo‘lish ham shu g‘oyaga asoslanadi: o‘xshash joylarni guruhlash.
Sinoptik hududlar bo‘yicha ob-havo yozadi, qo‘riqxona rejalashtiruvchisi tabiiy hududlarni belgilaydi, turizm xodimi sayohat yo‘nalishlarini guruhlaydi.
Ob-havo e’lonida hududlar qanday guruhlarga bo‘linganini yozib oling va o‘zingiz biladigan ikki hududning tabiati nima bilan farq qilishini ayting.
«O‘lkalar puzzlesi»: Yevrosiyo xaritasini 14 bo‘lakka qirqing yoki rang bilan bo‘ling, har biriga nom yozing; keyin do‘stingiz ko‘zini yumib, nomini aytsin va xaritadan toping.