ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Antropogen komplekslar va Yevrosiyo o‘lkalari

Darslar 57–58 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
58

Yevrosiyo hududining tabiiy geografik o‘lkalarga bo‘linishi

Darslik: 60- §, 136–137-betlar
MaqsadYevrosiyoning tabiiy geografik rayonlashtirilishini va 14 ta yirik tabiiy geografik o‘lkani aytish.
Yangi so‘zlar
tabiiy geografik rayonlashtirish · physical-geographical zoningShimoliy Yevropa · Northern EuropeO‘rta Osiyo · Central Asia (Uzbekistan region)Janubi-sharqiy Osiyo · South-East Asia
Tushuntirish

Tabiiy geografik rayonlashtirish — materikni tabiiy sharoiti bilan farq qiladigan qismlarga ajratish. Yevrosiyo katta va tabiati xilma-xil bo‘lgani uchun uni bo‘lishda kenglik zonalligi, balandlik mintaqalari va okeandan uzoqlik e’tiborga olinadi. Darslikda Yevrosiyo 14 ta yirik o‘lkaga bo‘lingan. Yevropada to‘rtta: Shimoliy Yevropa, O‘rta Yevropa, Janubiy Yevropa va Sharqiy Yevropa. Osiyoda o‘nta: G‘arbiy Sibir, Sharqiy Sibir, Uzoq Sharq, Janubi-g‘arbiy Osiyo, Old Osiyo, O‘rta Osiyo, Markaziy Osiyo, Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo va Janubi-sharqiy Osiyo. Bu o‘lkalar yana kichikroq oblastlarga bo‘linadi. Ular orasida O‘zbekiston joylashgan O‘rta Osiyo o‘lkasi o‘ziga xos noyob tabiati bilan ajralib turadi: rus olimi I. V. Mushketov uni Yevrosiyo ichidagi alohida go‘zal tabiatli o‘lka deb baholagan. Uning tabiati haqida 7-sinfda batafsil o‘rganasiz. Xaritada o‘lka chegaralarini aniqlash uchun tog‘lar, daryolar, iqlim va tabiat zonalarini taqqoslash kerak. Masalan, Sharqiy Yevropa — keng tekislik, Markaziy Osiyo — baland tog‘lar va cho‘llar, Janubiy Osiyo — Himolay, Hind-Gang pasttekisligi va Hindiston yarimoroli.

QismYirik tabiiy hududlar
Yevropa (4)Shimoliy, Markaziy, Janubiy, Sharqiy Yevropa
Osiyo (10)G‘arbiy Sibir, Sharqiy Sibir, Uzoq Sharq, Janubi-G‘arbiy Osiyo, G‘arbiy Osiyo, O‘rta Osiyo, Ichki (Markaziy) Osiyo, Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ob-havo xabarida (televizor, radio yoki telefonda) ob-havo «shimoli-g‘arb», «tog‘ oldi» va «cho‘l» kabi hududlar bo‘yicha alohida aytiladi, chunki tabiati o‘xshash joylarning ob-havosi ham o‘xshash bo‘ladi. Yevrosiyoni 14 ta mintaqaga bo‘lish ham shu g‘oyaga asoslanadi: o‘xshash joylarni guruhlash.

Kim ishlatadi

Sinoptik hududlar bo‘yicha ob-havo yozadi, qo‘riqxona rejalashtiruvchisi tabiiy hududlarni belgilaydi, turizm xodimi sayohat yo‘nalishlarini guruhlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ob-havo e’lonida hududlar qanday guruhlarga bo‘linganini yozib oling va o‘zingiz biladigan ikki hududning tabiati nima bilan farq qilishini ayting.

Namunalar
ƒFormula
4 + 10 = 14
Yevropa + Osiyo = yirik hududlar
Yevropada 4, Osiyoda 10 o‘lka: jami 4 + 10 = 14.
O‘zbekiston O‘rta Osiyo o‘lkasida joylashgan, Markaziy Osiyo (Xitoy, Mongoliya) esa boshqa o‘lka.
Sinfda faoliyat

«O‘lkalar puzzlesi»: Yevrosiyo xaritasini 14 bo‘lakka qirqing yoki rang bilan bo‘ling, har biriga nom yozing; keyin do‘stingiz ko‘zini yumib, nomini aytsin va xaritadan toping.

Mashq
1
Tabiiy geografik rayonlashtirish nima?
2
Yevropada 4, Osiyoda 10 o‘lka bor. Jami nechta?
3
O‘zbekiston qaysi tabiiy o‘lkada joylashgan?
4
Nima uchun materikni rayonlashtirishda faqat kenglikni emas, balandlik va okeandan uzoqlikni ham hisobga olish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOvqatlantirgich navbatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →