☰ Mundarija · Geografiya

Yevrosiyo: balandlik mintaqalari, aholisi va siyosiy xaritasi

Darslar 55–56 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
56

Yevrosiyo aholisi va siyosiy xaritasi

Darslik: 58- §, 133-bet
MaqsadYevrosiyo aholisi, xalqlari va siyosiy xaritasini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
aholi zichligi · population densitysiyosiy xarita · political mapgerman, roman, slavyan tillari · Germanic, Romance and Slavic languagesturkiy tillar · Turkic languages
Tushuntirish

Yevrosiyoda hozir taxminan 5,5 mlrd kishi yashaydi (darslikda 2016-yildagi 5,18 mlrd keltirilgan); bu Yer aholisining katta qismi, taxminan 70 %. Aholi zichligi bo‘yicha Yevrosiyo boshqa materiklardan oldinda: o‘rtacha taxminan 100 kishi/km². Aholi eng zich yashaydigan joylar — Hindiston yarimoroli, Buyuk Xitoy tekisligi, Yevropa; shimoliy qismi, tog‘lar va cho‘llarda aholi juda siyrak. Aholi tillari, madaniyati va turmush tarziga ko‘ra xalqlarga bo‘linadi: Yevropada german, roman va slavyan tillari guruhlari, Osiyoda xitoylar va hindlar eng ko‘p sonli xalqlar; o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, ozarbayjon, turk, tatar, qoraqalpoq va boshqalar turkiy tillar oilasiga kiradi. Yevrosiyoda 90 dan ortiq davlat bor. Maydoni bo‘yicha eng katta davlatlar Rossiya (17,1 mln km², uning bir qismi Yevropada, katta qismi Osiyoda) va Xitoy (9,6 mln km²); eng kichiklari Vatikan (taxminan 0,44 km²) va Lixtenshteyn (taxminan 160 km²). Aholisi bo‘yicha yetakchilar: Hindiston (taxminan 1,45 mlrd, 2023-yildan beri dunyoda birinchi), Xitoy (taxminan 1,41 mlrd; darslikda Xitoy birinchi deb yozilgan), keyin Indoneziya, Pokiston, Bangladesh, Rossiya, Yaponiya. Siyosiy xarita uzoq tarixiy jarayonda shakllangan va hozir ham o‘zgarib turadi.

Namunalar
Rossiya 17,1 mln km², Xitoy 9,6 mln km²: farq 7,5 mln km² (17 100 000 − 9 600 000 = 7 500 000).
Turkiy tillarga o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, turk va ozarbayjon tillari kiradi.
Sinfda faoliyat

«Davlatlar reytingi»: xaritadan Yevrosiyoning maydoni bo‘yicha beshta eng katta va uchta eng kichik davlatini toping, poytaxtlarini yozing.

Mashq
1
Yevrosiyoda Yer aholisining taxminan qancha qismi yashaydi?
2
Rossiya 17 100 000 km², Xitoy 9 600 000 km². Farq necha km²?
3
Yevropadagi uchta til guruhini ayting.
4
Nima uchun Hindiston yarimoroli va Buyuk Xitoy tekisligida aholi zich?