ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Yevrosiyo: issiq iqlim mintaqalari va ichki suvlari

Darslar 51–52 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
52

Yevrosiyoning ichki suvlari

Darslik: 54- §, 123–124-betlar
MaqsadYevrosiyoning ichki suvlarini (daryo, ko‘l, muzlik, yerosti suvlari, muzloq) tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Yanszi · YangtzeKaspiy dengizi · Caspian SeaBaykal · Baikaldoimiy muzloq yer · permafrost
Tushuntirish

Yevrosiyoning ichki suvlari yerusti (daryo, ko‘l, muzlik, suv ombori, kanal) va yerosti suvlariga bo‘linadi. Daryolari beshta havzaga quyiladi: Shimoliy Muz, Atlantika, Tinch va Hind okeanlari hamda berk havza. Eng sersuv va yirik daryolar mo‘tadil va musson iqlimli o‘lkalarda; quruq o‘lkalarda daryo kam. Eng uzun daryo Yanszi (taxminan 6 300 km), keyin Xuanxe, Ob–Irtish, Yenisey, Lena, Mekong; Yevropaning eng uzun daryosi — Volga (3 530 km). Volga, Amudaryo, Sirdaryo kabi daryolar berk havzaga kiradi. Daryolar yomg‘ir, qor, muz va yerosti suvidan to‘yinadi; Sibir daryolari bahorda toshadi va qishda uzoq muzlaydi, musson daryolari (Gang, Mekong) yozda to‘lib oqadi, O‘rta Osiyo daryolari esa tog‘ qor va muzlaridan to‘yinib yozning boshida to‘ladi. Dunyodagi eng katta ko‘l — Kaspiy (taxminan 371 000 km²), eng chuqur ko‘l — Baykal (1 642 m). Baykal va Issiqko‘l tektonik, Sarez to‘g‘onli (o‘pirilish to‘sig‘idan hosil bo‘lgan), Jeneva ko‘li esa tektonik-muzlik kelib chiqishli. Pomirdagi Fedchenko muzligi (taxminan 77 km) Osiyoning eng uzun tog‘ muzliklaridan biri. Shimolda ko‘p yillik muzloq yerlar keng tarqalgan, ularning qalinligi shimol tomon ortib 1 500 m gacha boradi. Orol dengizi — berk ko‘l edi, ammo Amudaryo va Sirdaryo suvi ko‘p olinganidan u 1960-yillardan quriy boshladi; hozir uning katta qismi qurib, Orolbo‘yi sahroga aylangan, Shimoliy Orolning bir qismi esa to‘g‘on tufayli tiklangan.

YantsziXuanxeObEniseyLenaMekongVolgaBaykalKaspiyOrol
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahallada qo‘shnilar quduq qazishganda suv ma’lum chuqurlikda chiqadi, chunki yer ostida ham suv qatlami bor. Yomg‘ir va qor suvi yerga singib, yer osti suviga aylanadi. Shu suv quduqlarni va buloqlarni to‘ldiradi.

Kim ishlatadi

Quduq qazuvchi suv chiqadigan joyni biladi, gidrogeolog yer osti suvini o‘rganadi, sug‘orish xodimi suv taqsimotini boshqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga yomg‘ir suvi tomdan yerga tushib qayerlarga ketishi mumkinligini sxema bilan chizing: yerga singishi, ariqqa oqishi, yer osti suviga aylanishi.

Namunalar
010020030040037131,7KaspiyBaykalMaydoni, ming km²
Kaspiy (371 000 km²) Baykaldan (31 700 km²) taxminan 339 300 km² katta.
0200040006000800063003530YantsziVolgaUzunligi, km
Yanszi (6 300 km) Volgadan (3 530 km) 2 770 km uzun.
Sinfda faoliyat

«Daryo va ko‘l kartasi»: yozuvsiz xaritada Yanszi, Xuanxe, Ob, Yenisey, Lena, Volga, Amudaryo, Sirdaryo daryolarini, Kaspiy, Baykal va Orol ko‘llarini belgilang va qaysi havzaga mansubligini yozing.

Mashq
1
Yevrosiyo daryolari qaysi beshta havzaga quyiladi?
2
Yanszi 6 300 km, Volga 3 530 km. Farq necha km?
3
Dunyodagi eng katta va eng chuqur ko‘llar qaysilar?
4
Nima uchun Orol dengizi quriy boshladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘shnimiz uchun gulzorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →