Janubiy Amerika: tabiat zonalari, o‘lkalari va aholisi

Materikda hozir taxminan 440 mln kishi yashaydi (darslikda 2016-yildagi 419 mln keltirilgan, aholi o‘sganini hisobga olib yangilandi). Odamlar bu yerga ming yillar ilgari Osiyodan kelgan; XVI asrdan ispanlar va portugallar, keyin boshqa yevropaliklar, afrikaliklar va osiyoliklar kelib o‘rnashgan. Yevropaliklar va hindular avlodi metislar, yevropaliklar va afrikaliklar avlodi mulatlar, hindular va afrikaliklar avlodi sambo deyiladi. Aholi asosan ispan tilida, Braziliyada esa portugal tilida so‘zlashadi. And tog‘larida inklarning qudratli davlati bo‘lgan; ularning yo‘llari, sug‘orish kanallari va ibodatxonalari hanuzgacha saqlangan. Hindular makkajo‘xori, kartoshka va yeryong‘oqni birinchi bo‘lib ekkan; hozir bu ekinlar butun dunyoda o‘stiriladi. Yevropaliklar bosib olgach, hindular qirilib, qullikka tushdi, plantatsiyalarda ishlash uchun Afrikadan qullar olib kelindi. Aholi notekis joylashgan: ko‘pchiligi okean sohillarida va And tog‘liklarida, ichki tekisliklarda va Amazoniya o‘rmonlarida esa siyrak. O‘rmonlar kesilishi tufayli Amazoniya maydoni qisqarmoqda; hozirgacha Amazon o‘rmonining taxminan 17 % i yo‘qolgan. Jau, Chako, Manu, Parakas, Podokarpus kabi milliy bog‘lar tashkil etilgan; hozir muhofaza qilinadigan hududlar darslikdagi 1 % dan ancha ko‘p, Jau esa YuNESKO ro‘yxatida.