ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Janubiy Amerika: tabiat zonalari, o‘lkalari va aholisi

Darslar 38–40 · 3 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
39

Janubiy Amerikaning tabiiy geografik o‘lkalari

Darslik: 41- §, 94–95-betlar
MaqsadJanubiy Amerikaning tabiiy geografik o‘lkalarini aytish; Amazoniya va Braziliya yassi tog‘ligini taqqoslash.
Yangi so‘zlar
Tog‘li G‘arb · Mountainous WestTekislikli Sharq · Plain EastAmazoniya pasttekisligi · Amazonia LowlandBraziliya yassi tog‘ligi · Brazilian Plateau
Tushuntirish

Janubiy Amerika relyefi bo‘yicha ikki yirik o‘lkaga bo‘linadi: Tog‘li G‘arb (And) va Tekislikli Sharq. Tog‘li G‘arbda Shimoliy, Markaziy va Janubiy And ajratiladi. Tekislikli Sharqda Lyanos–Orinoko, Amazoniya, Gviana va Braziliya yassi tog‘liklari, Patagoniya kabi kichik o‘lkalar bor. Amazoniya pasttekisligi Gviana va Braziliya yassi tog‘liklari orasida joylashgan, issiq va nam: harorat yil bo‘yi +24…+27 °C, yog‘in 1 500–3 000 mm. Daryo tarmog‘i juda zich, g‘arbda ko‘p yarusli doimiy yashil o‘rmon o‘sadi: seyba, geveya, kakao, Braziliya yong‘og‘i; unda anakonda, kayman va daraxt baqalari yashaydi. Braziliya yassi tog‘ligi qadimgi kristall jinslardan tuzilgan; unda temir, olmos, oltin, uran va marganes konlari bor. Uning daryolari yomg‘irdan to‘yinadi, yuzasi chuqur daryo vodiylari bilan parchalangan. Okeandan uzoqlashgan sari nam o‘rmonlar o‘rnini savannalar egallaydi; janubida araukariya o‘rmonlari va Paragvay choyi o‘sadi. «Braziliya» nomi qizil rangli daraxt — pau-brazil nomidan kelib chiqqan.

Shimoliy,Markaziy,Janubiy AndlarTog‘li g‘arbOrinoko,Amazoniya,Gviana vaBraziliyaplatolari,PatagoniyaTekis sharqJanubiy Amerika
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir mahalladoshning ikkita bog‘i bor: biri soya va nam joyda, ikkinchisi quyoshli quruq qiyalikda. U ularga turli o‘simliklar ekadi, chunki joyning namligi va issiqligi hosilni belgilaydi. Katta mintaqalarni solishtirganda ham xuddi shu fikr ishlaydi.

Kim ishlatadi

Agronom ikki hududning ekin shartlarini taqqoslaydi, o‘rmonchi nam va quruq joyni farqlab daraxt tanlaydi, geolog turli joylarda turli qazilma izlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Hovli yoki ko‘chada soya va ochiq quyoshli ikki joyni toping va sug‘organdan keyin qaysi biri tezroq qurishini kuzatib, nima uchun shunday bo‘lganini yozing.

Namunalar
Amazoniya: yog‘in 1 500–3 000 mm, harorat +24…+27 °C — doim nam va issiq. Braziliya tog‘ligida yog‘in 1 400–2 000 mm, iyul harorati +12 °C gacha — mavsumlar seziladi.
Ikkala o‘lka ham Tekislikli Sharqqa kiradi, lekin Amazoniya pasttekislik, Braziliya esa yassi tog‘lik.
Sinfda faoliyat

«Ikki o‘lka»: ikki ustunli jadval tuzing (Amazoniya va Braziliya yassi tog‘ligi): relyef, iqlim, o‘simlik, foydali qazilma qatorlari bilan.

Mashq
1
Janubiy Amerika qaysi ikki yirik tabiiy geografik o‘lkaga bo‘linadi?
2
Amazoniyada yog‘in eng ko‘pi 3 000 mm, eng kami 1 500 mm. Farq necha mm?
3
Braziliya yassi tog‘ligida qanday foydali qazilmalar bor?
4
Nima uchun Braziliya tog‘ligida okeandan uzoqlashgan sari o‘rmon savannaga almashadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z uchun bug‘doy maysasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →