Antarktida

Antarktida iqlimi dunyodagi eng qattiq: ichki qismida sovuq va quruq antarktika havo massasi shakllanadi va yuqori bosim hosil qiladi, shuning uchun materik markazidan okean tomon doimiy kuchli shamollar (soniyasiga 30–35 m, ya’ni soatiga 110–125 km; ba’zan undan ham kuchli) esadi, qorli bo‘ronlar tez-tez bo‘ladi. Qishda (aprel–sentabr) o‘rtacha harorat ichkarida –60 °C atrofida; Rossiyaning «Vostok» stansiyasida 1983-yil 21-iyulda –89,2 °C qayd etilgan — Yerdagi eng past havo harorati (shuning uchun «sovuqlik qutbi»). Yozda muz va qor Quyosh energiyasining 80 % dan ko‘pini qaytaradi, ichkarida harorat odatda –30 °C atrofida va undan past bo‘ladi, sohilda 0 °C atrofida. Yog‘in markazda yiliga 30–50 mm, sohilda 600–700 mm; materik — Yerning eng quruq materigi. Chuchuk suvning taxminan 70 % i Antarktida muzida to‘plangan. Ikki iqlim mintaqasi bor: antarktika va subantarktika. Materik ichida tirik organizmlar deyarli yo‘q, sohil va okeanda esa hayot boy: plankton va kril, ko‘k kitlar, tulenlar, dengiz shirlari, dengiz qoplonlari, pingvinlar (eng mashhuri — imperator pingvin, bo‘yi taxminan 1 m, og‘irligi 40 kg gacha, va kichikroq Adeli pingvini). Ko‘k kitlar ovi 1960-yillarda taqiqlangan. Hozirgi isish natijasida Antarktida muzlari ko‘proq erimoqda va ulkan aysberglar ajralib chiqmoqda; materik tabiatini muhofaza qilish xalqaro shartnomalar asosida olib boriladi.