ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Antarktida

Darslar 34–35 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
35

Antarktidaning iqlimi va tabiat komplekslari

Darslik: 37- §, 84–85-betlar
MaqsadAntarktidaning iqlimini, organik dunyosini va muhofaza masalalarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
«sovuqlik qutbi» · “pole of cold”pingvin · penguinkril · krillaysberg · iceberg
Tushuntirish

Antarktida iqlimi dunyodagi eng qattiq: ichki qismida sovuq va quruq antarktika havo massasi shakllanadi va yuqori bosim hosil qiladi, shuning uchun materik markazidan okean tomon doimiy kuchli shamollar (soniyasiga 30–35 m, ya’ni soatiga 110–125 km; ba’zan undan ham kuchli) esadi, qorli bo‘ronlar tez-tez bo‘ladi. Qishda (aprel–sentabr) o‘rtacha harorat ichkarida –60 °C atrofida; Rossiyaning «Vostok» stansiyasida 1983-yil 21-iyulda –89,2 °C qayd etilgan — Yerdagi eng past havo harorati (shuning uchun «sovuqlik qutbi»). Yozda muz va qor Quyosh energiyasining 80 % dan ko‘pini qaytaradi, ichkarida harorat odatda –30 °C atrofida va undan past bo‘ladi, sohilda 0 °C atrofida. Yog‘in markazda yiliga 30–50 mm, sohilda 600–700 mm; materik — Yerning eng quruq materigi. Chuchuk suvning taxminan 70 % i Antarktida muzida to‘plangan. Ikki iqlim mintaqasi bor: antarktika va subantarktika. Materik ichida tirik organizmlar deyarli yo‘q, sohil va okeanda esa hayot boy: plankton va kril, ko‘k kitlar, tulenlar, dengiz shirlari, dengiz qoplonlari, pingvinlar (eng mashhuri — imperator pingvin, bo‘yi taxminan 1 m, og‘irligi 40 kg gacha, va kichikroq Adeli pingvini). Ko‘k kitlar ovi 1960-yillarda taqiqlangan. Hozirgi isish natijasida Antarktida muzlari ko‘proq erimoqda va ulkan aysberglar ajralib chiqmoqda; materik tabiatini muhofaza qilish xalqaro shartnomalar asosida olib boriladi.

Ko‘rsatkichHarorat
ichki qismda qishki o‘rtacha–60 °C
Vostok, 1983-yil 21-iyul (rekord)–89,2 °C
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sovuq kunda bitta qalin kiyim o‘rniga bir necha yupqa kiyimni ustma-ust kiyish yaxshiroq: kiyimlar orasida havo qatlami issiqlikni saqlaydi. Antarktidadagi tadqiqotchilar ham shu usulda ko‘p qatlamli kiyim kiyadi.

Kim ishlatadi

Qutb tadqiqotchisi sovuqda xavfsiz ishlaydi, kiyim ishlab chiqaruvchi issiqlik saqlaydigan mato yaratadi, qutqaruvchi sovuq joylarda ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi sovuq kunda kiyinayotganda bitta yupqa kiyimni ustiga qo‘shib kiyib ko‘ring va qanday farq sezganingizni oilaga ayting. Sovqotsangiz, darhol issiq xonaga kiring.

Namunalar
34025bo‘ronli kunlarsokin kunlar
365 kundan 340 kuni bo‘ronli bo‘lgan joylarda faqat 25 kun tinch ob-havo bo‘ladi.
Imperator pingvin qishda kuchli sovuqda tuxum bosadi: erkaklari tuxumni oyoqlari ustida, qorin burmasi ichida saqlab, to‘da bo‘lib isinadi.
Sinfda faoliyat

«Pingvin to‘dasi»: sinf bir joyda zich turib, ichkaridan tashqariga navbat almashib, issiqlikni tejash usulini ko‘rsatadi; so‘ng nima uchun pingvinlar shunday qilishini tushuntiradi.

Mashq
1
Nima uchun «Vostok» stansiyasi hududi «sovuqlik qutbi» deyiladi?
2
Ichkarida qishda o‘rtacha –60 °C, eng past harorat –89 °C. Farq necha daraja?
3
Bir yilda 365 kunning 340 tasi bo‘ronli bo‘lsa, necha kun bo‘ronsiz?
4
Nima uchun Antarktida muzlarining erishi butun dunyo uchun muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEshik oldidagi ko‘lmakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →