Atlantika va Hind okeanlari

Hind okeani to‘rtta materik — Afrika, Yevrosiyo, Avstraliya va Antarktida orasida joylashgan, asosiy qismi Janubiy yarimsharda. Nomi sanskritcha «daryo» (Hind–Sind) so‘zidan olingan. Maydoni darslikda 76 mln km² (dengizlarsiz taxminan 70 mln km²). Qadimda arablar, shumerliklar, finikiyaliklar suzgan; VII–XII asrlarda arablar okeanni yaxshi o‘rganishgan; 1498-yilda V. da Gama Hindistonga dengiz yo‘lini ochgan, A. Tasman (1642–1643), J. Kuk (1771–1775) tadqiq qilgan. XX asrda «Chellenjer» va YUNESKO tashabbusi bilan Xalqaro Hind okeani ekspeditsiyasi (1960-yillar) ishlagan. Tubida uch tarmoqli tog‘ tizmalari bor; eng chuqur joyi — Yava (Zond) botig‘i (taxminan 7 700 m gacha). Shimolda suv harorati +25…+28 °C; Hind okeanida mavsumiy musson shamollari bor: yozda dengizdan quruqlikka (nam, yomg‘irli), qishda quruqlikdan dengizga (quruq) esadi. Sho‘rlik Dunyo okeani o‘rtachasidan balandroq; eng sho‘r qismi Qizil dengiz (42 ‰), eng kam sho‘rlangani Bengaliya qo‘ltig‘i (30–34 ‰) — chunki Gang va Brahmaputra kabi daryolar ko‘p chuchuk suv quyadi. Marjon riflari atrofida hayot juda boy. Okean orqali neft eng ko‘p tashiladi (Fors ko‘rfazi), marvarid ham qazib olinadi. 2004-yil 26-dekabrdagi Hind okeani zilzilasi halokatli sunami keltirib chiqardi.