ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Atlantika va Hind okeanlari

Darslar 25–26 · 2 ta dars · A. Soatov, A. Abdulqosimov, M. Mirakmalov. Geografiya (Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi), 6-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
26

Hind okeani

Darslik: 28- §, 65–66-betlar
MaqsadHind okeanining geografik o‘rni, o‘rganilish tarixi, tubi, iqlimi va xo‘jalik ahamiyatini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Hind okeani · the Indian Oceanmusson · monsoonmarjon rifi · coral reefYava (Zond) botig‘i · Java (Sunda) Trench
Tushuntirish

Hind okeani to‘rtta materik — Afrika, Yevrosiyo, Avstraliya va Antarktida orasida joylashgan, asosiy qismi Janubiy yarimsharda. Nomi sanskritcha «daryo» (Hind–Sind) so‘zidan olingan. Maydoni darslikda 76 mln km² (dengizlarsiz taxminan 70 mln km²). Qadimda arablar, shumerliklar, finikiyaliklar suzgan; VII–XII asrlarda arablar okeanni yaxshi o‘rganishgan; 1498-yilda V. da Gama Hindistonga dengiz yo‘lini ochgan, A. Tasman (1642–1643), J. Kuk (1771–1775) tadqiq qilgan. XX asrda «Chellenjer» va YUNESKO tashabbusi bilan Xalqaro Hind okeani ekspeditsiyasi (1960-yillar) ishlagan. Tubida uch tarmoqli tog‘ tizmalari bor; eng chuqur joyi — Yava (Zond) botig‘i (taxminan 7 700 m gacha). Shimolda suv harorati +25…+28 °C; Hind okeanida mavsumiy musson shamollari bor: yozda dengizdan quruqlikka (nam, yomg‘irli), qishda quruqlikdan dengizga (quruq) esadi. Sho‘rlik Dunyo okeani o‘rtachasidan balandroq; eng sho‘r qismi Qizil dengiz (42 ‰), eng kam sho‘rlangani Bengaliya qo‘ltig‘i (30–34 ‰) — chunki Gang va Brahmaputra kabi daryolar ko‘p chuchuk suv quyadi. Marjon riflari atrofida hayot juda boy. Okean orqali neft eng ko‘p tashiladi (Fors ko‘rfazi), marvarid ham qazib olinadi. 2004-yil 26-dekabrdagi Hind okeani zilzilasi halokatli sunami keltirib chiqardi.

Yava noviBengal ko‘rfaziFors ko‘rfaziQizil dengiz
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda bola murch va boshqa ziravorlar sotuvchisini ko‘rib, qadimda bunday mollar yelkanli kemalarda Hind okeani bo‘ylab tashilganini eshitadi. Kemachilar mavsumiy shamolni kutgan, u yilda ikki marta yo‘nalishini almashtirgani uchun sayohat vaqti shunga bog‘liq bo‘lgan.

Kim ishlatadi

Dengizchi shamol mavsumiga qarab yo‘lga chiqadi, Hindistonda dehqon ekish vaqtini yomg‘irga qarab tanlaydi, sinoptik yomg‘ir mavsumini bashorat qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir necha kun har kuni bir xil vaqtda shamol yo‘nalishini (ob-havo ilovasi, bayroq yoki daraxtlarga qarab) yozib boring va u o‘zgarishini belgilang.

Namunalar
Bengaliya qo‘ltig‘ida Gang va Brahmaputra katta miqdorda chuchuk suv va loyqa keltiradi, shu sababli sho‘rlik past (30–34 ‰).
Musson: yozda Hind okeanidan Hindistonga nam shamol esib, kuchli yomg‘ir yog‘diradi; qishda shamol teskari — quruq.
Sinfda faoliyat

«Musson sahnasi»: o‘quvchilar yoz va qish mussonini harakatlar bilan ko‘rsatadi (nam shamol/yomg‘ir va quruq shamol); sinf qaysi fasl ekanini topadi.

Mashq
1
Hind okeani qaysi to‘rt materik orasida joylashgan?
2
Vasko da Gama 1498-yilda Hindistonga yo‘l ochdi. Tasman Hind okeanini 1642-yilda kesib o‘tdi. Ular orasida necha yil bor?
3
Qizil dengizda sho‘rlik 42 ‰, Bengaliya qo‘ltig‘ida o‘rtacha 32 ‰. Farq necha promille?
4
Nima uchun Hind okeani orqali dunyoda eng ko‘p neft tashiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVaqt devoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →