Shisha prizmada yorug‘likning tarkibiy qismlarga ajralishi. Kamalak
Yorug‘lik rangini ilmiy o‘rganishni 1666-yilda Isaak Nyuton boshlagan: quyosh nurini tirqish orqali uchburchakli shisha prizmaga tushirganda, devorda rangli yo‘l — spektr paydo bo‘ladi. Oq nur yetti rangga ajraladi: qizil, zarg‘aldoq, sariq, yashil, havorang, ko‘k, binafsha. Chegaralar aniq emas, yetti rang — shartli. Turli ranglar prizmada turlicha sinadi: eng kam qizil, eng ko‘p binafsha nur og‘adi; bu hodisa dispersiya. Nyuton ikkinchi prizma bilan ranglarni yana oq nurga yig‘ib, oq nur aralashma ekanini isbotladi. Qizil, yashil va ko‘k nurlarni aralashtirib ham oq rang hosil qilinadi (Yung): rangli televizor, telefon ekrani shu uchta rangdan tasvir yasaydi. Kamalak yomg‘ir tomchilari prizma kabi nurni sindirib, ichida qaytarib, ranglarga ajratgani uchun paydo bo‘ladi: Quyosh orqamizda, yomg‘ir oldimizda bo‘lganda ko‘rinadi, qizil rang yoyning tashqarisida. Jismlar o‘zi tushgan yorug‘likning ayrim ranglarini qaytarib, qolganini yutgani uchun rangli ko‘rinadi: qizil shar faqat qizilni qaytaradi; oq jism barchasini qaytaradi; qora jism deyarli barchasini yutadi. Qizil buyumga yashil shisha orqali qarasak, u qora ko‘rinadi.
Atlas matoni tanlayotgan xaridor uni do‘kon lampasi ostida emas, eshik oldida, kunduzgi yorug‘da ko‘rdi va rang boshqacha ko‘rindi. Lampa nurida ba’zi ranglar kam bo‘ladi, mato esa faqat o‘ziga tushgan nurdan qaytara oladi.
Bo‘yoqchilar va tikuvchilar rangni kunduzgi yorug‘da tekshiradi, sahna yoritish ustalari rangli nur bilan kayfiyat yaratadi, fotograflar rangni to‘g‘ri uzatishga harakat qiladi.
Rangli kiyimni kunduzi deraza yonida, kechqurun esa xona chirog‘i ostida ko‘rib, ranglar farqini solishtiring.
Xavfsiz tajriba: oyna yoki shaffof stakan suvga quyosh nuri tushganda devorda hosil bo‘lgan rangli yo‘lni toping; bog‘dagi suv purkagichdan tomchilarga orqangizda Quyosh bo‘lganda qarab, kamalakni kuzating. Xavfsizlik: Quyoshga bevosita qaramang; lazer ko‘rsatkichni ko‘zga to‘g‘rilamang; shisha prizmani ehtiyotkorlik bilan ushlang (qirralari o‘tkir).