Yorug‘likning tezligi. Yorug‘likning qaytishi va sinishi
Yorug‘lik juda katta, lekin cheklangan tezlik bilan tarqaladi: vakuumda taxminan 300 000 km/s (aniqrog‘i 299 792 km/s). Buni birinchi bo‘lib 1676-yilda daniyalik olim Ole Rømer Yupiter yo‘ldoshi tutilishlari orqali ko‘rsatgan. Shaffof moddalarda yorug‘lik sekinroq: suvda taxminan 225 000 km/s, shishada 200 000 km/s. Quyoshdan Yergacha (taxminan 150 000 000 km) yorug‘lik taxminan 8,3 daqiqada (500 s) yetib keladi. Ikki muhit chegarasiga tushgan yorug‘likning bir qismi qaytadi. Qaytish qonuni: tushish burchagi qaytish burchagiga teng (α = β), tushgan nur, qaytgan nur va chegaraga o‘tkazilgan perpendikulyar bir tekislikda yotadi; burchaklar perpendikulyardan o‘lchanadi. Sirt silliq bo‘lsa, ko‘zguli qaytish, g‘adir-budur bo‘lsa, sochilib qaytish bo‘ladi (shuning uchun qog‘ozni har tomondan ko‘ramiz). Yorug‘likning bir muhitdan boshqasiga o‘tganda yo‘nalishini o‘zgartirishi sinish deyiladi: tezlik o‘zgargani uchun. Shuning uchun suvdagi qalam sinib ko‘rinadi, hovuz haqiqatdagidan sayoz ko‘rinadi.
Tajriba: shaffof stakanga suv quyib, ichiga qalam yoki tayoqcha tushiring va yon tomondan qarang — sinib ko‘rinadi. Fonar nurini ko‘zguga yo‘naltirib, tushish va qaytish burchaklarini chizg‘ich bilan solishtiring. Xavfsizlik: nurni ko‘zga to‘g‘rilamang; ko‘zgu o‘rniga singan oyna ishlatmang, plastik stakan oling.