Jismlarning issiqlikdan kengayishi
Qizdirilganda ko‘pchilik jismlar kengayadi, sovutilganda torayadi. Sababi: temperatura ortsa, molekulalar tezroq tebranadi va orasidagi o‘rtacha masofa ortadi (molekulalarning o‘zi kattalashmaydi). Qattiq jismlar eng kam, suyuqliklar ko‘proq, gazlar eng ko‘p kengayadi. Texnikada buni hisobga oladilar: temir yo‘l relslari orasida tirqish qoldiriladi, ko‘priklarga kengayish choklari quriladi, elektr simlari yozda osilib, qishda taranglashadi. Turli metallar turlicha kengayadi, shuning uchun ikki xil metalldan yopishtirilgan bimetall plastinka qizdirilganda egiladi; u dazmol va isitgichlarning termostatlarida, yong‘in signalizatsiyasida ishlatiladi. Termometrdagi suyuqlik (spirt, simob) issiqlikdan kengayib, ko‘tariladi. Suv ayrim hollarda noodatiy: 0 °C dan 4 °C gacha isitilganda u kengaymaydi, siqiladi, 4 °C da eng zich bo‘ladi (1000 kg/m³), shuning uchun muz suvda suzadi va ko‘lning tubi qishda taxminan 4 °C da qoladi, baliqlar tirik qoladi. Muzlaganda suv kengayadi, shu sababli muzlagan suvli idish yorilib ketishi mumkin.
Tajriba: bo‘sh plastik shishaning og‘ziga shar kiydirib, shishani iliq (qaynoq emas!) suvli idishga qo‘ying — sharning shishib chiqishi havo kengayishini ko‘rsatadi; keyin sovuq suvga tushiring. Xavfsizlik: faqat iliq (taxminan 40 °C) suv ishlating, qaynoq suv va shisha idish ishlatmang, kattalar nazoratida bajaring.