Jismlarning bosib o‘tgan yo‘li va unga ketgan vaqt. Yo‘l (masofa) va vaqt birliklari
Jism trayektoriya bo‘ylab bosib o‘tgan masofa yo‘l deyiladi; u s harfi bilan belgilanadi. XBSda yo‘l birligi — metr (m); uzoq masofalar kilometrda (km) o‘lchanadi: 1 km = 1000 m, 1 m = 100 sm. Harakat davomiyligi vaqt deyiladi, u t harfi bilan belgilanadi, birligi — sekund (s). Katta vaqt oraliqlari uchun daqiqa va soat ishlatiladi: 1 daqiqa = 60 s, 1 soat = 60 daqiqa = 3600 s. Hisoblashdan oldin barcha kattaliklarni bir xil birliklarga keltirish kerak. Masalan, 2 soat = 2 · 3600 = 7200 s, 3 km = 3000 m. Yo‘l va vaqtni o‘lchash uchun yo‘l o‘lchagich (spidometr ko‘rsatkichi), ruletka, sekundomer va soatdan foydalaniladi.
s = v · t = 8 · 5 = 40 m
Har sekundda jism 8 m o‘tadi (nuqtalar)
Maktab sport kuni bola 400 m li yo‘lakda 7 aylanani yugurib o‘tdi. Bu 7 · 400 = 2800 m, ya’ni 2,8 km. U buni 14 minutda bajardi, bu 14 · 60 = 840 s. Birliklarni almashtirib, natijani qulay shaklda yozish mumkin.
Avtobus dispetcheri qatnov jadvalini daqiqa va kilometrda tuzadi, yer o‘lchovchi masofani metrda aniqlaydi, yugurish murabbiyi vaqtni soniyada yozadi.
Sevimli qo‘shig‘ingiz yoki maktab tanaffusi necha daqiqa davom etishini aniqlang va shu vaqtni soniyalarda yozing.
«Qadamlar bilan o‘lchash»: o‘quvchi sinfdan eshikkacha qadam sonini sanaydi, bir qadam uzunligini ruletkada o‘lchab, masofani hisoblaydi va sekundomerda shu yo‘lga ketgan vaqtni yozadi. Xavfsizlik: yugurmasdan, sekin yuring.