ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Mexanik harakat. Yo‘l va vaqt

Darslar 19–20 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
20

Jismlarning bosib o‘tgan yo‘li va unga ketgan vaqt. Yo‘l (masofa) va vaqt birliklari

Darslik, 47–48-betlar
MaqsadBosib o‘tilgan yo‘l va vaqt kattaliklarini, ularning birliklarini bilish va birliklarni bir-biriga o‘tkazish.
Yangi so‘zlar
yo‘l (s) · distance (s)vaqt (t) · time (t)metr, kilometr · metre, kilometresoat, daqiqa, sekund · hour, minute, second
Tushuntirish

Jism trayektoriya bo‘ylab bosib o‘tgan masofa yo‘l deyiladi; u s harfi bilan belgilanadi. XBSda yo‘l birligi — metr (m); uzoq masofalar kilometrda (km) o‘lchanadi: 1 km = 1000 m, 1 m = 100 sm. Harakat davomiyligi vaqt deyiladi, u t harfi bilan belgilanadi, birligi — sekund (s). Katta vaqt oraliqlari uchun daqiqa va soat ishlatiladi: 1 daqiqa = 60 s, 1 soat = 60 daqiqa = 3600 s. Hisoblashdan oldin barcha kattaliklarni bir xil birliklarga keltirish kerak. Masalan, 2 soat = 2 · 3600 = 7200 s, 3 km = 3000 m. Yo‘l va vaqtni o‘lchash uchun yo‘l o‘lchagich (spidometr ko‘rsatkichi), ruletka, sekundomer va soatdan foydalaniladi.

0408012016020040 m

s = v · t = 8 · 5 = 40 m

Har sekundda jism 8 m o‘tadi (nuqtalar)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sport kuni bola 400 m li yo‘lakda 7 aylanani yugurib o‘tdi. Bu 7 · 400 = 2800 m, ya’ni 2,8 km. U buni 14 minutda bajardi, bu 14 · 60 = 840 s. Birliklarni almashtirib, natijani qulay shaklda yozish mumkin.

Kim ishlatadi

Avtobus dispetcheri qatnov jadvalini daqiqa va kilometrda tuzadi, yer o‘lchovchi masofani metrda aniqlaydi, yugurish murabbiyi vaqtni soniyada yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Sevimli qo‘shig‘ingiz yoki maktab tanaffusi necha daqiqa davom etishini aniqlang va shu vaqtni soniyalarda yozing.

Namunalar
5 daqiqa = 5 · 60 = 300 s.
Maktabgacha 1,2 km bo‘lsa, bu 1,2 · 1000 = 1200 m.
Sinfda faoliyat

«Qadamlar bilan o‘lchash»: o‘quvchi sinfdan eshikkacha qadam sonini sanaydi, bir qadam uzunligini ruletkada o‘lchab, masofani hisoblaydi va sekundomerda shu yo‘lga ketgan vaqtni yozadi. Xavfsizlik: yugurmasdan, sekin yuring.

Mashq
1
2 km necha metr?
2
3 soat necha sekund?
3
Hisoblashdan oldin nima uchun kattaliklarni bir xil birliklarga keltiramiz?
4
Yo‘l va vaqt qaysi harflar bilan belgilanadi va XBSdagi birliklari qanday?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxonaga qaysi yo‘ldanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →