Birinchi jahon urushi va Turkiston
Turkistonda urush harakatlari bo‘lmadi, lekin u Rossiya imperiyasining mustamlakasi bo‘lgani uchun urush og‘irligi ularning zimmasiga tushdi. Soliqlar oshirildi, paxta, don va boshqa mahsulotlar ko‘proq olib ketildi. 1916-yil yozida podsho Nikolay II farmoni bilan Turkistonning 19 yoshdan 43 yoshgacha bo‘lgan erkaklari armiya orqasidagi ishlarga — mudofaa inshootlari va temir yo‘llar qurilishiga — mardikorlikka olina boshladi. Ko‘p oilalar boquvchisiz qoldi. Bu xalqda katta norozilik uyg‘otdi, 1916-yil iyulida qo‘zg‘olon boshlandi va Xo‘jand, Toshkent, Jizzax va boshqa joylarni qamrab oldi. Jizzaxdan 11 ming kishi olinishi kerak edi; jizzaxliklar bunga qarshi chiqdi, Nazirxo‘ja Abdusalomov va Abdurahmon jevachi rahbarlik qildi. Toshkentda ayollar ham, masalan Rizvonbibi Ahmadjonova, norozilik bildirdi. Qo‘zg‘olonchilarning qurollari ketmon va tayoqdan iborat edi, ular puxta tayyorlanmagan edi; armiya esa zamonaviy qurollangan edi. Qo‘zg‘olon shafqatsiz bostirildi, ko‘p kishi jazolandi. Shunga qaramay mardikorlikka rejadagidan kam, 120 mingdan ortiq kishi yuborildi; ular og‘ir sharoitda ishladi. 1916-yilgi qo‘zg‘olon xalq o‘z haq-huquqi uchun kurasha olishini ko‘rsatdi.
Bir o‘quvchi uzoqdagi yangilikni o‘qib, bu uning shahridagi oilalarga qanday ta’sir qilishi mumkinligini o‘yladi. Turkistonda jang bo‘lmagan bo‘lsa ham, urush yuki oilalarga soliq va mehnat orqali tushgan.
Jurnalistlar, iqtisodchilar va mahalliy mansabdorlar uzoq voqealar oddiy oilalarga qanday ta’sir qilishini o‘rganadi.
Tinch xabar sarlavhasini tanlab, u oddiy oilalarga tegishi mumkin bo‘lgan bitta yo‘lni yozing.
«Nima uchun?» zanjiri: «Turkistonda 1916-yilda qo‘zg‘olon bo‘ldi» jumlasidan boshlab, har safar «nima uchun?» deb so‘rab, sabablar zanjirini tuzing.