ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Birinchi jahon urushi va Turkiston

Darslar 39–40 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
40

Birinchi jahon urushi va Turkiston

Darslik: 137–140-betlar
MaqsadBirinchi jahon urushining Turkistonga ta’siri va 1916-yilgi qo‘zg‘olonni bilish.
Yangi so‘zlar
mardikorlik · labour conscription (mardikorlik)safarbar etish · to mobilisefarmon · decreemustamlaka · colony
Tushuntirish

Turkistonda urush harakatlari bo‘lmadi, lekin u Rossiya imperiyasining mustamlakasi bo‘lgani uchun urush og‘irligi ularning zimmasiga tushdi. Soliqlar oshirildi, paxta, don va boshqa mahsulotlar ko‘proq olib ketildi. 1916-yil yozida podsho Nikolay II farmoni bilan Turkistonning 19 yoshdan 43 yoshgacha bo‘lgan erkaklari armiya orqasidagi ishlarga — mudofaa inshootlari va temir yo‘llar qurilishiga — mardikorlikka olina boshladi. Ko‘p oilalar boquvchisiz qoldi. Bu xalqda katta norozilik uyg‘otdi, 1916-yil iyulida qo‘zg‘olon boshlandi va Xo‘jand, Toshkent, Jizzax va boshqa joylarni qamrab oldi. Jizzaxdan 11 ming kishi olinishi kerak edi; jizzaxliklar bunga qarshi chiqdi, Nazirxo‘ja Abdusalomov va Abdurahmon jevachi rahbarlik qildi. Toshkentda ayollar ham, masalan Rizvonbibi Ahmadjonova, norozilik bildirdi. Qo‘zg‘olonchilarning qurollari ketmon va tayoqdan iborat edi, ular puxta tayyorlanmagan edi; armiya esa zamonaviy qurollangan edi. Qo‘zg‘olon shafqatsiz bostirildi, ko‘p kishi jazolandi. Shunga qaramay mardikorlikka rejadagidan kam, 120 mingdan ortiq kishi yuborildi; ular og‘ir sharoitda ishladi. 1916-yilgi qo‘zg‘olon xalq o‘z haq-huquqi uchun kurasha olishini ko‘rsatdi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi uzoqdagi yangilikni o‘qib, bu uning shahridagi oilalarga qanday ta’sir qilishi mumkinligini o‘yladi. Turkistonda jang bo‘lmagan bo‘lsa ham, urush yuki oilalarga soliq va mehnat orqali tushgan.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar, iqtisodchilar va mahalliy mansabdorlar uzoq voqealar oddiy oilalarga qanday ta’sir qilishini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Tinch xabar sarlavhasini tanlab, u oddiy oilalarga tegishi mumkin bo‘lgan bitta yo‘lni yozing.

Namunalar
Ayollar ham qo‘zg‘olonda faol bo‘lgan: ular erkaklarni mardikorlikka olib ketishga qarshi chiqqan.
Mardikorlik — bu yerda: erkaklarni uyidan vaqtincha, majburan og‘ir ishlarga olib ketish.
Sinfda faoliyat

«Nima uchun?» zanjiri: «Turkistonda 1916-yilda qo‘zg‘olon bo‘ldi» jumlasidan boshlab, har safar «nima uchun?» deb so‘rab, sabablar zanjirini tuzing.

Mashq
1
Urush yillarida Turkistonga qanday og‘irliklar tushdi?
2
1916-yilgi farmon nima haqida edi?
3
Qo‘zg‘olon nima uchun mag‘lub bo‘ldi?
4
Qo‘zg‘olonning ahamiyati nima?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTamirlash kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →