ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Toshkent va tarixiy-me’moriy yodgorliklar

Darslar 37–38 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
38

O‘zbekistonning tarixiy-me’moriy yodgorliklari

Darslik: 129–133-betlar
MaqsadIsmoil Somoniy maqbarasi, Minorayi Kalon, Registon, Oqsaroy va Ichan qal’a haqida bilish.
Yangi so‘zlar
maqbara · mausoleumminora · minaretRegiston · Registanpeshtoq · portal
Tushuntirish

Ismoil Somoniy maqbarasi Buxoroda, IX–X asr chegarasida pishiq g‘ishtdan qurilgan; devori to‘qilgan bo‘yraga o‘xshaydi, usti gumbaz bilan yopilgan. Minorayi Kalon (Katta minora) 1127-yilda Qoraxoniylar hukmdori Arslonxon qurdirgan; uning balandligi taxminan 46 metr, tepasiga ichidagi aylanma zina orqali chiqilgan, tepasidagi derazalardan atrofni kuzatish mumkin. Samarqanddagi Registon — «qumli joy», ya’ni shaharning markaziy maydoni. Unda uchta madrasa joylashgan: Ulug‘bek madrasasi (1417–1420-yillar), Sherdor va Tillakori madrasalari (XVII asr); keyingi ikkisini Samarqand hokimi Yalangto‘sh Bahodir qurdirgan. Sherdor peshtoqida ohuni quvayotgan sher tasviri bor. Tillakori ichidagi masjid ko‘p oltin bilan bezatilgani uchun shunday atalgan. Hozir Registonda «Sharq taronalari» xalqaro musiqa festivali o‘tkaziladi. Shahrisabzdagi Oqsaroyni Amir Temur 1380-yildan qurdira boshlagan; bugungi kunda uning ulkan peshtoqining ikki chekkasi va poydevor qismi saqlangan. Ichan qal’a — Xivaning ichki shahri: unda Ko‘hna Ark, madrasa, masjid, maqbara va boshqa o‘nlab yodgorliklar bor. U 1990-yilda YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

1127Kalon minorasi1417Ulug‘bek madrasasi (1417–1420)1646Tilla-Kori boshlandi1660Tilla-Kori tugadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sayohatida gid o‘quvchilardan yodgorlikni uch jihatdan tasvirlashni so‘radi: nimadan qurilgani, shakli va kattaligi. Shu javoblar bolalarga ilgari payqamagan mayda narsalarni ko‘rsatdi.

Kim ishlatadi

Me’morlar, restavratorlar, gidlar va quruvchilar binolarni materiali, shakli va o‘lchami bo‘yicha tasvirlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ko‘rinib turgan bino yoki rasmdagi bino haqida nimadan qurilgani, shakli va kattaligini uchta gapda yozing.

Namunalar
Registon so‘zi «qumloq joy» degani; bugun bu maydonni uch tomondan uchta madrasa o‘rab turadi.
Tillakori madrasasi 1646–1660-yillarda qurilgan, ya’ni 14 yil davomida.
Sinfda faoliyat

«Obida detektiv»: har bir obidaning qaysi shaharda ekanini, qaysi asrda qurilganini va ikkita o‘ziga xos belgisini yozing. Sinfdoshingiz obidani taxmin qilsin.

Mashq
1
Ismoil Somoniy maqbarasi qanday ko‘rinishda va qayerda?
2
Minorayi Kalon qachon va nima uchun qurilgan?
3
Registonda qaysi uchta madrasa bor?
4
Oqsaroy bugun qanday holatda?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAzizning hayvonlar plakatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →