Tarixiy manbalar
Tarix fani tarixiy manbalarga tayanib yaratiladi. Tarixiy manba — o‘tmishdan ma’lumot beruvchi barcha buyumlar, hujjatlar va kitoblardir. Manbalar ikki turga bo‘linadi. Moddiy (ashyoviy) manbalarga suyak qoldiqlari, mehnat qurollari, uy-joy va qal’a xarobalari, tangalar, muhrlar, zeb-ziynat buyumlari kiradi; ularni arxeologlar qazish ishlari orqali topadi. Yozma manbalarga qoyaga o‘yilgan bitiklar, qo‘lyozmalar, kitoblar va arxivlarda saqlanadigan hujjatlar kiradi. Yurtimiz tarixiga oid qadimiy yozma manbalardan biri — «Avesto»; qadimgi yunon, rim va xitoy olimlarining asarlarida ham bizning o‘lka haqida ma’lumot bor.
| Moddiy manbalar | Yozma manbalar | |
|---|---|---|
| Misollar | suyaklar, qurollar, uy va qal‘a xarobalari, tangalar, muhrlar, taqinchoqlar | qoyatosh bitiklari, qo‘lyozmalar, kitoblar, arxiv hujjatlari |
| Qanday topiladi | arxeologlar qazib topadi | arxivlarda saqlanadi |
Sinfdoshlardan biri qadimiy voqea haqida hikoya qilganda, o‘quvchi «Buni qanday bilamiz?» deb so‘radi. Tarixchilar ham shunday qiladi: har bir gapni buyum yoki hujjat bilan tasdiqlashga harakat qiladi.
Muzey xodimlari, arxivchilar va jurnalistlar xabar rost yoki yolg‘onligini manbaga qarab tekshiradi.
Yaqinda eshitgan qiziq gapingizni yozing va uni tasdiqlashi mumkin bo‘lgan bitta buyum yoki hujjatni ham yozing.
«Manba izlovchilari»: o‘qituvchi rasmli kartochkalar (tanga, kitob, qurol, farmon, haykal) beradi; guruhlar ularni «moddiy» va «yozma» ustunlariga ajratadi.