☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Kirish. Tarixiy manbalar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
2

Tarixiy manbalar

Darslik: 7–9-betlar
MaqsadTarixiy manba tushunchasini, moddiy va yozma manbalarning farqini bilish.
Yangi so‘zlar
tarixiy manba · historical sourcemoddiy manba · material sourceyozma manba · written sourcearxiv · archive
Tushuntirish

Tarix fani tarixiy manbalarga tayanib yaratiladi. Tarixiy manba — o‘tmishdan ma’lumot beruvchi barcha buyumlar, hujjatlar va kitoblardir. Manbalar ikki turga bo‘linadi. Moddiy (ashyoviy) manbalarga suyak qoldiqlari, mehnat qurollari, uy-joy va qal’a xarobalari, tangalar, muhrlar, zeb-ziynat buyumlari kiradi; ularni arxeologlar qazish ishlari orqali topadi. Yozma manbalarga qoyaga o‘yilgan bitiklar, qo‘lyozmalar, kitoblar va arxivlarda saqlanadigan hujjatlar kiradi. Yurtimiz tarixiga oid qadimiy yozma manbalardan biri — «Avesto»; qadimgi yunon, rim va xitoy olimlarining asarlarida ham bizning o‘lka haqida ma’lumot bor.

Namunalar
Qadimiy sopol idish, qal’a devori, tanga — moddiy manbalar. Qo‘lyozma kitob, podsho farmoni, arxivdagi hujjat — yozma manbalar.
Yozuv bitilgan sopol parchasi ikkala turga ham mansub: u buyum (moddiy) va unda matn (yozma) bor.
Sinfda faoliyat

«Manba izlovchilari»: o‘qituvchi rasmli kartochkalar (tanga, kitob, qurol, farmon, haykal) beradi; guruhlar ularni «moddiy» va «yozma» ustunlariga ajratadi.

Mashq
1
Tarixiy manba nima?
2
Moddiy va yozma manbalarga ikkitadan misol keltiring.
3
Kelajak tarixchisi sizning sinfingiz haqida qaysi manbalardan foydalanishi mumkin?
4
Nima uchun faqat moddiy manbalarga tayanib hamma savolga javob berib bo‘lmaydi?