Azimut va masofani o‘lchash
Ochiq tekis joyda osmon Yer bilan tutashganday ko‘rinadigan chiziq ufq deyiladi. Ufqning 4 ta asosiy va 4 ta oraliq tomoni bor, lekin joyda yo‘nalishlar juda ko‘p, shuning uchun azimutdan foydalaniladi. Azimut – joyda ikki yo‘nalish orasidagi burchak: biri shimolga, ikkinchisi kerakli predmetga qaratilgan; u kompas yordamida aniqlanadi va shimoldan boshlab soat strelkasi yo‘nalishida hisoblanadi. Shimol 0° (360°), sharq 90°, janub 180°, g‘arb 270°, shimoli-sharq 45°, janubi-sharq 135°, janubi-g‘arb 225°, shimoli-g‘arb 315° azimutga mos keladi. Masofani ruletka, qadamlab yoki yasama o‘lchov g‘ildirak bilan o‘lchash mumkin. Qadam uzunligini bilish uchun 100 m ni qadamlab, 10 000 sm ni qadamlar soniga bo‘lamiz. Piyoda odam o‘rtacha soatiga 5 km yuradi.
Azimut 45° → shimoli-sharq
Teskari azimut: 225°
Uchuvchi parvozdan oldin kursni daraja bilan oladi: masalan, 270° g‘arbga, 90° sharqqa. Daraja so‘zi bilan yo‘nalish aniq aytiladi, «ozgina o‘ngga» deyishdan ko‘ra ishonchli. Shuning uchun sayohatchilar ham kompas bilan ishlaydi.
Uchuvchi va kema kapitani kurs bo‘yicha boradi, o‘rmonchi kompas bilan yo‘l topadi, orientirlash sporti ishqibozlari xaritada marshrutni yurib o‘tadi.
Maktabda kattadan shimol qaysi tomonda ekanini so‘rang, so‘ng xonadagi uchta narsa sizdan qaysi tomonda joylashganini ayting.
«Qadam uzunligim»: o‘qituvchi yoki katta kishi hamrohligida, mashinalar yo‘q xavfsiz maydonda 20 m masofa ruletka bilan o‘lchanadi; har bir o‘quvchi uni qadamlab o‘tib, qadam uzunligini hisoblaydi.