ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Azimut va masofani o‘lchash

Darslar 6 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
6

Azimut va masofani o‘lchash

Darslik: 6- §, 23–26-betlar
MaqsadUfq tomonlarini, azimutni va masofani o‘lchash usullarini (qadamlab, g‘ildirak bilan) o‘rganish.
Yangi so‘zlar
ufq · horizonazimut · azimuthkompas · compassqadamlab o‘lchash · pacing (measuring by steps)
Tushuntirish

Ochiq tekis joyda osmon Yer bilan tutashganday ko‘rinadigan chiziq ufq deyiladi. Ufqning 4 ta asosiy va 4 ta oraliq tomoni bor, lekin joyda yo‘nalishlar juda ko‘p, shuning uchun azimutdan foydalaniladi. Azimut – joyda ikki yo‘nalish orasidagi burchak: biri shimolga, ikkinchisi kerakli predmetga qaratilgan; u kompas yordamida aniqlanadi va shimoldan boshlab soat strelkasi yo‘nalishida hisoblanadi. Shimol 0° (360°), sharq 90°, janub 180°, g‘arb 270°, shimoli-sharq 45°, janubi-sharq 135°, janubi-g‘arb 225°, shimoli-g‘arb 315° azimutga mos keladi. Masofani ruletka, qadamlab yoki yasama o‘lchov g‘ildirak bilan o‘lchash mumkin. Qadam uzunligini bilish uchun 100 m ni qadamlab, 10 000 sm ni qadamlar soniga bo‘lamiz. Piyoda odam o‘rtacha soatiga 5 km yuradi.

Sh 0°Sh-Shq 45°Shq 90°J-Shq 135°J 180°J-G‘ 225°G‘ 270°Sh-G‘ 315°
NESW45°

Azimut 45° → shimoli-sharq

Teskari azimut: 225°

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uchuvchi parvozdan oldin kursni daraja bilan oladi: masalan, 270° g‘arbga, 90° sharqqa. Daraja so‘zi bilan yo‘nalish aniq aytiladi, «ozgina o‘ngga» deyishdan ko‘ra ishonchli. Shuning uchun sayohatchilar ham kompas bilan ishlaydi.

Kim ishlatadi

Uchuvchi va kema kapitani kurs bo‘yicha boradi, o‘rmonchi kompas bilan yo‘l topadi, orientirlash sporti ishqibozlari xaritada marshrutni yurib o‘tadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabda kattadan shimol qaysi tomonda ekanini so‘rang, so‘ng xonadagi uchta narsa sizdan qaysi tomonda joylashganini ayting.

Namunalar
135°shimol 0°do‘kon 135°maktab 270°
Do‘kon shimoldan hisoblaganda soat strelkasi bo‘yicha 135° da bo‘lsa, u janubi-sharq tomonda; maktab 270° da bo‘lsa, g‘arbda turibdi.
40 m masofani 80 qadamda bosib o‘tgan bolaning qadami: 4000 sm : 80 = 50 sm.
Sinfda faoliyat

«Qadam uzunligim»: o‘qituvchi yoki katta kishi hamrohligida, mashinalar yo‘q xavfsiz maydonda 20 m masofa ruletka bilan o‘lchanadi; har bir o‘quvchi uni qadamlab o‘tib, qadam uzunligini hisoblaydi.

Mashq
1
Quyidagilarga azimut yozing: shimol, sharq, janub, g‘arb.
2
Bola 60 m masofani 120 qadamda bosib o‘tdi. Uning qadami necha santimetr?
3
Piyoda odam soatiga 5 km yursa, 36 daqiqada necha km yo‘l bosadi?
4
Nima uchun katta masofani o‘lchash uchun qadamni juftlab sanash qulay?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«Kompas yo‘li» uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →