Geografik xaritalar
Globusda materiklar va okeanlar shakli aniq, lekin u juda kichik, tafsilotni ko‘rsatmaydi. Geografik xaritada esa Yer yuzi tekislikda kichraytirilib, shartli belgilar bilan tasvirlanadi; bunda egri sirtni tekislikka o‘tkazganda xatolar bo‘ladi: qutblar yaqinidagi orollar va dengizlar aslidan kattaroq ko‘rinadi. Xaritalar tabiiy geografik (relyef, foydali qazilmalar, tuproq, o‘simlik, iqlim, tabiat zonalari), siyosiy (davlatlar, viloyatlar) va iqtisodiy-ijtimoiy turlarga bo‘linadi. Muayyan mavzuni ko‘rsatadigan xaritalar mavzuli, relyef, daryo, ko‘l, shaharlarni umumiy ko‘rsatadigan xaritalar umumgeografik (tabiiy) xaritalar deyiladi. Relyef balandliklar shkalasi bo‘yicha bo‘yaladi: 0–200 m yashil, 200–500 m sariq, undan baland yerlar jigarrang. Strelkalar dengiz oqimi yoki shamol yo‘nalishini ko‘rsatadi; yozuvsiz xaritada faqat konturlar bo‘ladi.
Maktab koridorida chiqish sxemasi osilgan: yashil strelkalar yo‘lni, maxsus belgilar xavfsiz joylarni ko‘rsatadi. Bola sxemani ko‘rib, qaysi eshikdan chiqish kerakligini darhol tushundi. Shartli belgilar so‘zsiz ma’lumot beradi.
Me’mor sxema va chizmalar chizadi, gid sayyohlarga xaritadan joylarni ko‘rsatadi, xaritachi shartli belgilarni tanlaydi.
Maktab yoki ko‘chada bitta belgi yoki sxemani toping va uning nimani anglatishini o‘zingizcha ayting.
| Rang | Balandlik |
|---|---|
| yashil | 0–200 m (pasttekislik) |
| sariq | 200–500 m (tepaliklar) |
| jigarrang | 500 m dan baland |
«Xarita tili»: har bir guruh atlas xaritasidan 5 ta shartli belgini daftarga chizib, ma’nosini yozadi; boshqa guruh belgilarni topishmoq sifatida topadi.