ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Geografik xaritalar

Darslar 10 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
10

Geografik xaritalar

Darslik: 10- §, 33–37-betlar
MaqsadXarita turlarini, shartli belgilarini va xaritadan foydalanishni bilish.
Yangi so‘zlar
geografik xarita · geographic mapshartli belgilar · conventional signs (map symbols)mavzuli xaritalar · thematic mapsbalandliklar shkalasi · elevation (height) scale
Tushuntirish

Globusda materiklar va okeanlar shakli aniq, lekin u juda kichik, tafsilotni ko‘rsatmaydi. Geografik xaritada esa Yer yuzi tekislikda kichraytirilib, shartli belgilar bilan tasvirlanadi; bunda egri sirtni tekislikka o‘tkazganda xatolar bo‘ladi: qutblar yaqinidagi orollar va dengizlar aslidan kattaroq ko‘rinadi. Xaritalar tabiiy geografik (relyef, foydali qazilmalar, tuproq, o‘simlik, iqlim, tabiat zonalari), siyosiy (davlatlar, viloyatlar) va iqtisodiy-ijtimoiy turlarga bo‘linadi. Muayyan mavzuni ko‘rsatadigan xaritalar mavzuli, relyef, daryo, ko‘l, shaharlarni umumiy ko‘rsatadigan xaritalar umumgeografik (tabiiy) xaritalar deyiladi. Relyef balandliklar shkalasi bo‘yicha bo‘yaladi: 0–200 m yashil, 200–500 m sariq, undan baland yerlar jigarrang. Strelkalar dengiz oqimi yoki shamol yo‘nalishini ko‘rsatadi; yozuvsiz xaritada faqat konturlar bo‘ladi.

relyef, iqlim,tuproq…Tabiiy-geografikdavlatlar,viloyatlarSiyosiyIqtisodiy-ijtimoiyXaritalar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab koridorida chiqish sxemasi osilgan: yashil strelkalar yo‘lni, maxsus belgilar xavfsiz joylarni ko‘rsatadi. Bola sxemani ko‘rib, qaysi eshikdan chiqish kerakligini darhol tushundi. Shartli belgilar so‘zsiz ma’lumot beradi.

Kim ishlatadi

Me’mor sxema va chizmalar chizadi, gid sayyohlarga xaritadan joylarni ko‘rsatadi, xaritachi shartli belgilarni tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab yoki ko‘chada bitta belgi yoki sxemani toping va uning nimani anglatishini o‘zingizcha ayting.

Namunalar
RangBalandlik
yashil0–200 m (pasttekislik)
sariq200–500 m (tepaliklar)
jigarrang500 m dan baland
Atlasda sariq rang bilan bo‘yalgan joy dengiz sathidan 200 dan 500 m gacha balandlikdagi qirlarni, yashil rang esa 200 m gacha pasttekislikni bildiradi.
Foydali qazilmalar xaritasida ko‘mir yoki neft konlari maxsus belgilar bilan, iqlim xaritasida yog‘in miqdori rang va raqamlar bilan ko‘rsatiladi.
Sinfda faoliyat

«Xarita tili»: har bir guruh atlas xaritasidan 5 ta shartli belgini daftarga chizib, ma’nosini yozadi; boshqa guruh belgilarni topishmoq sifatida topadi.

Mashq
1
Xarita globusdan nimasi bilan qulay va qaysi kamchiligi bor?
2
Qaysi xaritalar tabiiy geografik xaritalarga kiradi: relyef, siyosiy, tuproq, iqlim?
3
350 m balandlikdagi joy balandliklar shkalasida sariq rangda bo‘yaladi. Sariq rang oralig‘i (200 dan 500 m gacha) necha metrni o‘z ichiga oladi?
4
Nima uchun siyosiy xaritada daryo yoki tog‘ ko‘p ko‘rsatilmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLoyihalar kuni uchun qatiqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →