Yer po‘stining harakatlari
Yerning ichki kuchlari ta’sirida po‘stning ayrim joylari asta-sekin ko‘tariladi, boshqalari cho‘kadi – bu tektonik harakatlar; ular juda sekin, millionlab yil davomida ro‘y beradi. Gorizontal harakatda qatlamlar bukilib burmali tog‘lar, vodiylar va botiqlar hosil bo‘ladi (Farg‘ona vodiysi, Tyanshan). Po‘st yorilgan joyda magma yuqoriga ko‘tarilib, yer yuziga lava bo‘lib chiqadi; sovigan lavadan vulqon tog‘lari paydo bo‘ladi, uning og‘zi krater deyiladi. Issiq buloqlardan vaqti-vaqti bilan otilib turadiganlari geyzerlar. Zilzila – po‘st qatlamlarining to‘satdan sinishi yoki siljishi; u boshlanadigan chuqur joy o‘choq (gipotsentr), uning ustidagi yer yuzasidagi nuqta epitsentr deyiladi va unda vayronagarchilik eng kuchli bo‘ladi. Zilzilani seysmograf yozib oladi, kuchi 12 ballik shkalada o‘lchanadi (1–2 ball odam sezmaydi, 8 ballda devorlar yoriladi, 11–12 ball o‘ta halokatli); hozir energiyasiga ko‘ra magnituda ham ishlatiladi. O‘zbekistonning sharqiy va janubiy tog‘li qismlari seysmik hududdir. Zilzila paytida: katta kishi bilan mustahkam stol ostiga yoki ichki devor yoniga o‘tib, boshni himoya qiling, oynalardan uzoqroq turing, liftdan foydalanmang; silkinish tugagach, ochiq joyga chiqing.
«Xavfsizlik mashqi»: sinfda o‘qituvchi «zilzila!» deganda o‘quvchilar stol ostiga kirib, bir qo‘l bilan stol oyog‘ini ushlab, ikkinchisi bilan boshni himoya qiladi; so‘ng tartib bilan ochiq joyga chiqiladi.