Darslar 26 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
26
Amaliy mashg‘ulot: shamol va namlik
Darslik: 26- §, 88–90-betlar
MaqsadShamol guli chizish, nisbiy namlik va namlanish darajasini hisoblashni amalda bajarish.
Shamollar guli – biror joyda ma’lum vaqt davomida esgan shamollar yo‘nalishini ko‘rsatuvchi chizma. Uni chizish uchun nuqtadan ufqning 8 tomoni bo‘ylab chiziqlar o‘tkaziladi, masshtab tanlanadi (masalan, 1 sm = 2 kun) va har yo‘nalishda shamol necha kun esgani shu masshtabda belgilanadi; chiziqlar uchlari tutashtiriladi. Eng uzun chiziq – eng ko‘p esgan shamol yo‘nalishi. Nisbiy namlik = mutlaq namlik : eng ko‘p sig‘im × 100 %. Namlanish darajasi = yillik yog‘in : yillik bug‘lanish; o‘simliklar uchun eng qulay qiymat 0,9–1,1 oralig‘ida. Ish mobaynida ma’lumotlarni jadvalga yozing, har bir hisobni daftarda ketma-ket bajaring va javobni tekshiring.
Namunalar
30 kunlik ma’lumot (o‘quv misoli): Sh 3, Sh-Shq 2, Shq 4, J-Shq 3, J 5, J-G‘ 4, G‘ 6, Sh-G‘ 3 kun. Yig‘indi 30; eng ko‘p – g‘arbiy shamol (6 kun); masshtab 1 sm = 2 kun bo‘lsa, g‘arb chizig‘i 3 sm.
Bir joyda yillik yog‘in 500 mm, bug‘lanish 1000 mm: namlanish darajasi 500 : 1000 = 0,5 – nam yetishmaydi. Boshqa joyda 900 : 900 = 1 – o‘simliklar uchun qulay.
Sinfda faoliyat
«Shamol guli»: sinf bo‘yicha 5 kunlik kuzatuvdan shamol yo‘nalishlarini yozib, doskada umumiy shamol gulini chizing; eng ko‘p esgan yo‘nalishni toping.
Mashq
1
Misoldagi ma’lumotdan shamol G‘arbdan va J-G‘arbdan jami necha kun esgan?
10
2
Masshtab 1 sm = 2 kun. Shamol g‘arbdan 6 kun esgan bo‘lsa, g‘arb chizig‘i necha sm bo‘ladi?
3
3
+30 °C da havoda 24 g bug‘ bor (eng ko‘pi 30 g). Nisbiy namlik necha %?
80
4
Yillik yog‘in 150 mm, bug‘lanish 2000 mm bo‘lgan joyda o‘simliklar o‘sishi uchun sharoit qanday va nima uchun?
Noqulay: namlanish darajasi juda past (≈ 0,08), nam yetishmaydi.