Kirish. Geografiya nimani o‘rganadi?
«Geografiya» so‘zi qadimgi yunoncha «ge» (Yer) va «grafo» (yozaman) so‘zlaridan olingan; uni birinchi bo‘lib Eratosfen o‘z kitobining nomi sifatida ishlatgan. Geografiya Yer yuzining tabiatini, aholisini va xo‘jaligini, shuningdek, insonning tabiatdan foydalanishi va uni muhofaza qilishini o‘rganadigan fandir. Bu bilan shug‘ullanadigan kishilar geograflar deyiladi. Fan rivojlanishi bilan u ikki yo‘nalishga bo‘lindi: tabiiy geografiya va ijtimoiy-iqtisodiy geografiya. Tabiiy geografiya tabiat qanday tuzilgani, nima uchun u joydan joyga o‘zgarishi va tabiatdan qanday foydalanish kerakligini tushuntiradi. Siz 5-sinfda uning boshlang‘ich kursini o‘rganasiz.
Avtobus derazasidan bola daryo, tepalik, dala va qishloqni ko‘rdi. Geograf shunday ko‘rganda savol beradi: daryo nega bu yerda burilgan? Dalalar nega suvga yaqin joylashgan? Geografiya atrofdagi joylarning sababini topishga o‘rgatadi.
Shahar rejalashtiruvchi yangi mahalla uchun joy tanlaydi, meteorolog ob-havoni oldindan aytadi, sayyohlik gidi mehmonlarga hududni tushuntiradi.
Derazadan yoki hovlidan qarab, «nega bu yerda shunday?» degan bitta savol o‘ylab, daftaringizga yozing.
«Tabiat yoki xo‘jalik?»: o‘qituvchi kartochkalarda so‘zlar beradi (tog‘, zavod, daryo, maktab, cho‘l, temir yo‘l, ko‘l, bozor). O‘quvchilar ularni ikki guruhga – tabiiy geografiya va ijtimoiy-iqtisodiy geografiya o‘rganadigan obyektlarga ajratib, tanlovini tushuntiradi.