ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Joy balandligi

Darslar 7 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
7

Joy balandligi

Darslik: 7- §, 27–30-betlar
MaqsadRelyef, mutlaq va nisbiy balandlikni farqlash hamda xaritada gorizontallar bilan tasvirlashni tushunish.
Yangi so‘zlar
relyef · reliefmutlaq balandlik · absolute heightnisbiy balandlik · relative heightgorizontallar · contour lines
Tushuntirish

Yer yuzasidagi baland-pastliklar – tog‘lar, qirlar, tekisliklar, botiqlar – relyef deyiladi; okean tubi ham notekis. Joyning dengiz sathidan balandligi mutlaq balandlik, bir joyning boshqasiga nisbatan tik balandligi nisbiy balandlik deyiladi. Dengiz sathi 0 deb olinadi: masalan, Toshkent shahri dengiz sathidan taxminan 400–480 m, O‘zbekistonning eng baland cho‘qqisi Hazrati Sulton 4643 m balandda. Dengiz sathidan past joylarning balandligi manfiy yoziladi: Qizilqumdagi Mingbuloq botig‘i –12 m. Darslikka ko‘ra mamlakatimizda hisob Boltiq dengizidagi Kronshtadt shahridagi belgidan boshlanadi. Planda va xaritada relyef gorizontallar – mutlaq balandligi bir xil nuqtalarni tutashtiruvchi chiziqlar bilan tasvirlanadi, qiyalik tomonini bergshtrix ko‘rsatadi. Balandlik nivelir bilan, hozir esa sun’iy yo‘ldoshlar yordamida ham o‘lchanadi.

JoyMutlaq balandlik
Toshkenttaxminan 400–480 m
Hazrati Sulton cho‘qqisi4643 m
Dengiz sathi0 m
Mingbuloq botig‘i–12 m
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yomg‘irdan keyin hovlining past tomonida ko‘lmak turdi, baland tomonida esa suv yo‘q edi. Suv har doim balandroq joydan pastga oqadi. Shuning uchun uy qurishdan oldin joyning balandligi aniqlanadi.

Kim ishlatadi

Quruvchi uy uchun xavfsiz joy tanlaydi, yo‘l muhandisi yo‘lni balandliklar bo‘ylab loyihalaydi, alpinist baland tog‘ yo‘lini oldindan o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Yumaloq qalamni biroz qiyalatib qo‘yilgan kitob ustiga qo‘ying va u qaysi tomonga dumalashini kuzating. U doim pastroq tomonga dumalaydi.

Namunalar
400 m250 m (nisbiy)650 m (mutlaq)dengiz sathi 0 m
Tepalik cho‘qqisi dengiz sathidan 650 m, etagi 400 m balandlikda: cho‘qqining etakka nisbatan (nisbiy) balandligi 250 m, mutlaq balandligi 650 m.
tepalik300200100
Xaritada yopiq gorizontallar markazga qarab 100, 200, 300 m deb o‘sib borsa, bu tepalik; agar markazga qarab kamaysa, botiq.
Sinfda faoliyat

«Qo‘lbola nivelir»: katta kishi yordamida 1 m tayoqqa taxtacha o‘rnatiladi va ipga yengil yuk osiladi (shovun). Maktab hovlisidagi zinaning balandligi o‘lchanadi. Mix va bolg‘a bilan faqat katta kishi ishlaydi.

Mashq
1
Mutlaq va nisbiy balandlik orasidagi farqni ayting.
2
Hazrati Sulton 4643 m, Toshkent taxminan 400 m (dengiz sathidan). Cho‘qqi Toshkentdan necha metr baland?
3
Mingbuloq botig‘i –12 m, Toshkent 400 m. Orasidagi balandlik farqi necha metr?
4
Nima uchun balandliklar dengiz sathidan hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzey vitrinasi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →