☰ Mundarija · Geografiya

Amaliy mashg‘ulot: daraja to‘ri va koordinatalar

Darslar 12 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
12

Amaliy mashg‘ulot: daraja to‘ri va koordinatalar

Darslik: 12- §, 41–42-betlar
MaqsadDaraja to‘ri yordamida yarimshar va koordinatalarni aniqlash va koordinatalar bo‘yicha obyekt topish.
Yangi so‘zlar
yarimshar · hemisphereshimoliy kenglik · north latitudeg‘arbiy uzunlik · west longitudedaraja to‘ri · degree grid
Tushuntirish

Nuqtaning yarimsharini aniqlash uchun avval ekvatordan qaysi tomonda ekanini (shimolda yoki janubda), so‘ng Bosh meridiandan qaysi tomonda ekanini (sharqda yoki g‘arbda) aniqlaymiz. Koordinatani topish uchun nuqta turgan parallel va meridianning darajalari o‘qiladi: avval kenglik, keyin uzunlik yoziladi. Aksincha, koordinatalar berilsa, shu parallel va meridianni topib, ularning kesishgan joyiga qaraymiz. Misollar: Qohira ≈ 30° sh.k., 31° sh.u.; Pekin ≈ 40° sh.k., 116° sh.u.; Kanberra ≈ 35° j.k., 149° sh.u.; Jomolungma ≈ 28° sh.k., 87° sh.u. (taxminiy qiymatlar; aniq raqamlar atlasdan olinadi). Ikki nuqta bir meridianda yoki parallelda bo‘lsa, ular orasidagi burchak masofasini ayirish bilan topamiz.

Namunalar
Nuqta 10° j.k., 60° sh.u. Hind okeanida (Madagaskardan shimoli-sharqda) joylashgan: bu Janubiy va Sharqiy yarimsharda.
0° kenglik va 0° uzunlik nuqtasi Gvineya qo‘ltig‘ida, Afrikaning g‘arbiy sohili yaqinida, ekvator Bosh meridianni kesgan joyda.
Sinfda faoliyat

«Xazina qidiruvi»: o‘qituvchi koordinatalar yozilgan kartochka beradi (masalan, 28° sh.k., 87° sh.u.); guruhlar atlasdan nuqtani topib, nima ekanini aytadi.

Mashq
1
Nuqtalar: A (15° j.k., 40° g‘.u.), B (50° sh.k., 20° sh.u.). Qaysi yarimsharlarda?
2
Ikki nuqta bir meridianda: biri 30° sh.k., ikkinchisi 50° sh.k. Kengliklar farqi necha gradus?
3
Xaritada Toshkent (≈ 69° sh.u.) va Pekin (≈ 116° sh.u.) uzunliklari farqi necha gradus?
4
Nima uchun koordinata yozishda avval kenglik, keyin uzunlik yoziladi? Bu qoida kelishuvga tayanadimi?