ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Amaliy mashg‘ulot: daraja to‘ri va koordinatalar

Darslar 12 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
12

Amaliy mashg‘ulot: daraja to‘ri va koordinatalar

Darslik: 12- §, 41–42-betlar
MaqsadDaraja to‘ri yordamida yarimshar va koordinatalarni aniqlash va koordinatalar bo‘yicha obyekt topish.
Yangi so‘zlar
yarimshar · hemisphereshimoliy kenglik · north latitudeg‘arbiy uzunlik · west longitudedaraja to‘ri · degree grid
Tushuntirish

Nuqtaning yarimsharini aniqlash uchun avval ekvatordan qaysi tomonda ekanini (shimolda yoki janubda), so‘ng Bosh meridiandan qaysi tomonda ekanini (sharqda yoki g‘arbda) aniqlaymiz. Koordinatani topish uchun nuqta turgan parallel va meridianning darajalari o‘qiladi: avval kenglik, keyin uzunlik yoziladi. Aksincha, koordinatalar berilsa, shu parallel va meridianni topib, ularning kesishgan joyiga qaraymiz. Misollar: Qohira ≈ 30° sh.k., 31° sh.u.; Pekin ≈ 40° sh.k., 116° sh.u.; Kanberra ≈ 35° j.k., 149° sh.u.; Jomolungma ≈ 28° sh.k., 87° sh.u. (taxminiy qiymatlar; aniq raqamlar atlasdan olinadi). Ikki nuqta bir meridianda yoki parallelda bo‘lsa, ular orasidagi burchak masofasini ayirish bilan topamiz.

ekvatorBosh meridianEverestQohiraPekinKanberra
180°G‘120°G‘60°G‘0°60°Sh120°Sh180°Sh90°J60°J30°J0°30°Sh60°Sh90°Sh

34° janubiy keng., 151° sharqiy uz.

Yarim shar: janubiy · sharqiy

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mehmonlar uchun mo‘ljallangan shahar xaritasi daftarchasida tepada harflar, chetda raqamlar bor. Ko‘rsatkichda kutubxona D4 katagida deyilgan: bola barmog‘ini D harfidan pastga, 4 raqamidan o‘ngga yurgizib, uni darhol topdi. Darajalar to‘ri ham xuddi shu tarzda ishlaydi.

Kim ishlatadi

Navigator xarita to‘ri bo‘yicha joyni topadi, geograf nuqtalarni to‘rga tushiradi, rejalashtiruvchi shaharda manzillarni to‘r bilan belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Devordagi dars jadvalidan (yoki taqvimdan) «dushanba, uchinchi dars» katagini ustun va qator bo‘yicha toping va do‘stingizga qanday topganingizni ayting.

Namunalar
ekvator10° J, 60° Sh
Nuqta 10° j.k., 60° sh.u. Hind okeanida (Madagaskardan shimoli-sharqda) joylashgan: bu Janubiy va Sharqiy yarimsharda.
ekvatorBosh meridian0°, 0° (Gvineya qo‘ltig‘i)
0° kenglik va 0° uzunlik nuqtasi Gvineya qo‘ltig‘ida, Afrikaning g‘arbiy sohili yaqinida, ekvator Bosh meridianni kesgan joyda.
Sinfda faoliyat

«Xazina qidiruvi»: o‘qituvchi koordinatalar yozilgan kartochka beradi (masalan, 28° sh.k., 87° sh.u.); guruhlar atlasdan nuqtani topib, nima ekanini aytadi.

Mashq
1
Nuqtalar: A (15° j.k., 40° g‘.u.), B (50° sh.k., 20° sh.u.). Qaysi yarimsharlarda?
2
Ikki nuqta bir meridianda: biri 30° sh.k., ikkinchisi 50° sh.k. Kengliklar farqi necha gradus?
3
Xaritada Toshkent (≈ 69° sh.u.) va Pekin (≈ 116° sh.u.) uzunliklari farqi necha gradus?
4
Nima uchun koordinata yozishda avval kenglik, keyin uzunlik yoziladi? Bu qoida kelishuvga tayanadimi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKashfiyotchilar kuni xaridiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →