Ko‘l va muzliklar. Yer osti suvlari
Ko‘l – quruqlikdagi tabiiy chuqurliklarda to‘planib qolgan suv; ko‘l dengizdan farqli, okeanga tutashmagan. Eng katta ko‘l – Kaspiy (maydoni taxminan 371 ming km²), eng chuqur ko‘l – Baykal (≈ 1642 m). Hosil bo‘lishiga ko‘ra ko‘llar tektonik (Baykal, Issiqko‘l), to‘g‘on (Sarez) va o‘zan ko‘llariga bo‘linadi; suv rejimiga ko‘ra oqar (undan daryo oqib chiqadi) va oqmas (Kaspiy). Issiq iqlimli o‘lkalardagi oqmas ko‘llar sho‘r bo‘ladi, chunki suv bug‘lanib tuz qoladi; O‘lik dengizda 1 litr suvda 300 g dan ko‘p tuz bor (darslikda 270 g). Orol dengizi ilgari yirik ko‘l edi, hozir suvi juda kamaygan. Muzliklar – quruqlikda qor to‘planib zichlashishidan hosil bo‘lgan ko‘p yillik muzlar; qor chizig‘idan yuqorida paydo bo‘ladi, Tyanshan va Pomirda taxminan 3500 m dan balandda. Antarktida va Grenlandiyada muz qalinligi bir necha km ga yetadi; muzlikdan uzilib suvga tushgan katta muz tog‘lari aysberglar deyiladi, ularning asosiy qismi suv tagida, shuning uchun kemalar uchun xavfli. Yer osti suvlari tog‘ jinslari g‘ovaklaridagi suvlardir: grunt suvi, qatlamlar orasidagi (bosimli) suv, artezian quduqlar va buloqlar, mineral suvlar (Chimyon, Chortoq).
Tog‘ yo‘lidagi buloqdan suv chiqadi: qor va yomg‘ir suvi yerga singib, yer ostidan oqib, bir joyda yana yuzaga chiqqan. Ko‘rinmas yer osti suvi shu tarzda qo‘limizga yetib keladi.
Gidrogeolog yer osti suvini qidiradi, quduq qazuvchi suv chiqadigan joyni belgilaydi, glyatsiolog muzliklarni kuzatadi.
Bir tomchi suvni qog‘oz salfetkaga tomizib, uning qanday singishini kuzating; yer ham suvni shunday singdiradi.
«Aysberg tajribasi»: katta kishi yordamida stakan suvga muz bo‘lagi solinadi; qanchasi suv ustida qolganini kuzating. Muz erishini kuzatib, vaqt o‘tishini yozing.