Quyosh, Oy va yulduzlar
Yulduzlar Yerdan nihoyatda uzoqda joylashgan, o‘zi nur sochadigan qizigan osmon jismlaridir; odamlar ularni qadimdan yulduz turkumlariga ajratgan (Katta Ayiq, Kichik Ayiq). Quyosh Yerga eng yaqin yulduz bo‘lib, Quyosh sistemasining markazida turadi; uning diametri Yer diametridan taxminan 109 marta katta, massasi esa Yernikidan taxminan 330 ming marta ortiq. Quyosh atrofida 8 ta sayyora aylanadi: Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran va Neptun; ular o‘zi nur sochmaydi, Quyosh nurini qaytaradi. Oy – Yerning tabiiy yo‘ldoshi; u ham nurni qaytaradi va Yer atrofini taxminan bir oyda bir marta aylanib chiqadi, shuning uchun Oyning ko‘rinishi (yangi oy, to‘lin oy) o‘zgarib turadi. Oy, Yer va Quyosh bir chiziqqa kelganda tutilish bo‘ladi; Oy tutilishi to‘lin oyda kuzatiladi. Qutb yulduzi doim shimol tomonda turadi, uni Katta Ayiq «cho‘michi» chetidagi ikki yulduz orasidagi masofani besh marta qo‘yib topish mumkin. Shimolga qarab tursangiz, o‘ng qo‘lingiz sharq, chap qo‘lingiz g‘arb, orqangiz janub tomonda bo‘ladi.
Sinf shahar chetiga chiqqanda osmonda yulduzlar shaharga qaraganda ancha ko‘p ko‘rindi. Shaharda chiroqlar yorug‘ligi ko‘pgina xira yulduzlarni yashiradi. Qorong‘i joydan osmon boshqacha ko‘rinadi.
Astronom yulduzlarni teleskop bilan kuzatadi, kema kapitani va uchuvchi osmon yoritgichlari bo‘yicha yo‘l topishni biladi, fotograf tungi osmon suratiga oladi.
Kechqurun kattalar bilan osmonga qarab eng yorqin nuqtani toping va uning joyini daftarga chizing. Quyoshga hech qachon qaramang.
«Sayyoralar yurishi»: ochiq maydonda (maktab hovlisida, o‘qituvchi bilan) Quyosh o‘rniga katta to‘p qo‘yilib, 8 o‘quvchi sayyora kartochkasi bilan Quyoshdan uzoqlashish tartibida safga turadi. Quyoshga hech qachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramang.