ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Quyosh, Oy va yulduzlar

Darslar 3 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
3

Quyosh, Oy va yulduzlar

Darslik: 3- §, 11–15-betlar
MaqsadQuyosh sistemasi, Oy fazalari va yulduzlar haqida bilish hamda ufq tomonlarini aniqlashni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
Quyosh sistemasi · Solar Systemyulduz turkumi · constellationoriyentirlash · orientation (finding directions)ufq tomonlari · cardinal and intermediate directions
Tushuntirish

Yulduzlar Yerdan nihoyatda uzoqda joylashgan, o‘zi nur sochadigan qizigan osmon jismlaridir; odamlar ularni qadimdan yulduz turkumlariga ajratgan (Katta Ayiq, Kichik Ayiq). Quyosh Yerga eng yaqin yulduz bo‘lib, Quyosh sistemasining markazida turadi; uning diametri Yer diametridan taxminan 109 marta katta, massasi esa Yernikidan taxminan 330 ming marta ortiq. Quyosh atrofida 8 ta sayyora aylanadi: Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran va Neptun; ular o‘zi nur sochmaydi, Quyosh nurini qaytaradi. Oy – Yerning tabiiy yo‘ldoshi; u ham nurni qaytaradi va Yer atrofini taxminan bir oyda bir marta aylanib chiqadi, shuning uchun Oyning ko‘rinishi (yangi oy, to‘lin oy) o‘zgarib turadi. Oy, Yer va Quyosh bir chiziqqa kelganda tutilish bo‘ladi; Oy tutilishi to‘lin oyda kuzatiladi. Qutb yulduzi doim shimol tomonda turadi, uni Katta Ayiq «cho‘michi» chetidagi ikki yulduz orasidagi masofani besh marta qo‘yib topish mumkin. Shimolga qarab tursangiz, o‘ng qo‘lingiz sharq, chap qo‘lingiz g‘arb, orqangiz janub tomonda bo‘ladi.

QuyoshYerOyto‘lin Oy: Oy tutilishi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf shahar chetiga chiqqanda osmonda yulduzlar shaharga qaraganda ancha ko‘p ko‘rindi. Shaharda chiroqlar yorug‘ligi ko‘pgina xira yulduzlarni yashiradi. Qorong‘i joydan osmon boshqacha ko‘rinadi.

Kim ishlatadi

Astronom yulduzlarni teleskop bilan kuzatadi, kema kapitani va uchuvchi osmon yoritgichlari bo‘yicha yo‘l topishni biladi, fotograf tungi osmon suratiga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Kechqurun kattalar bilan osmonga qarab eng yorqin nuqtani toping va uning joyini daftarga chizing. Quyoshga hech qachon qaramang.

Namunalar
Quyosh1. Merkuriy2. Venera3. Yer4. Mars5. Yupiter6. Saturn7. Uran8. Neptun
Sayyoralar Quyoshdan uzoqlashish tartibida: Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun – Yer Quyoshdan hisoblaganda uchinchi sayyora.
shimol (old)sharq (o‘ng)janub (orqa)g‘arb (chap)siz
Shimolga qarab turgan bola uchun: old tomon – shimol, o‘ng – sharq, chap – g‘arb, orqa – janub. Janubi-sharq esa orqa va o‘ng tomon orasida bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Sayyoralar yurishi»: ochiq maydonda (maktab hovlisida, o‘qituvchi bilan) Quyosh o‘rniga katta to‘p qo‘yilib, 8 o‘quvchi sayyora kartochkasi bilan Quyoshdan uzoqlashish tartibida safga turadi. Quyoshga hech qachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramang.

Mashq
1
Quyosh sistemasida nechta sayyora bor va ular qaysilar?
2
Kechqurun osmonda ikki yorug‘ nuqta ko‘rindi: biri o‘zi nur sochadi, ikkinchisi Quyosh nurini qaytaradi. Qaysi biri yulduz, qaysi biri sayyora?
3
Siz yuzingiz bilan janubga qarab turibsiz. Sharq qaysi qo‘lingiz tomonida bo‘ladi? Orqangizda esa qaysi tomon?
4
Nima uchun Oy turli shakllarda ko‘rinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYulduzlar kechasi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →